Η 5^η Ιουνίου καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ως Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, από το 1972, για να θυμίζει και την πρώτη παγκόσμια συνδιάσκεψη για το περιβάλλον που διοργανώθηκε στη Στοκχόλμη από τις 5 έως τις 16 Ιουνίου εκείνου του έτους. Υπό τον τίτλο «Πολλά είδη. Ένας πλανήτης. Ένα μέλλον», οι φετινές εκδηλώσεις θα επικεντρώσουν στο ζήτημα της απίστευτης ποικιλομορφίας της ζωής στον πλανήτη μας, καθώς το 2010 έχει οριστεί και ως Διεθνές Έτος Βιοποικιλότητας.

Μέσα σε μια ατμόσφαιρα οικονομικής κρίσης, απογοήτευσης και απόγνωσης, το μήνυμα αυτής της ημέρας μπορεί άραγε να διασωθεί ή θα καταποντιστεί ως μια ακόμη βερμπαλιστική φιέστα ή ως μια πολυτέλεια που δεν μπορούμε πλέον να υποστούμε; Είμαι από εκείνους που υποστηρίζουν ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα δεν απασχολούν πλέον μόνο τους χορτάτους (δεν ξέρω αν αφορούσαν ποτέ μόνο αυτούς). Τα συγκεκριμένα προβλήματα αφορούν κυρίως τα λιγότερο προνομιούχα στρώματα, τα οποία αυξάνονται συνεχώς υπό την πίεση των αυξανόμενων ανισοτήτων. Οι συνθήκες διαβίωσης της εργατικής τάξης στη Βρετανία είχαν απασχολήσει ήδη από τα τέλη του 19^ου αιώνα τον Έγκελς ενώ τα περιβαλλοντικά προβλήματα που ωθούν στη μετανάστευση μεγάλους πληθυσμούς και η όξυνση των αγροτικών ζητημάτων, με την κυριαρχία των πολυεθνικών διατροφής, των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί γενετικά τροποποιημένων σπόρων και της τεχνοκρατικής επιβολής ανεπιθύμητων επιλογών σε καταναλωτές και καλλιεργητές, είναι τεκμήρια της απόλυτης σύνδεσης της περιβαλλοντικής με την οικονομική και την κοινωνική κρίση. Αυτό σημαίνει ότι και η διέξοδος θα πρέπει να είναι συνδυασμένη. Διαφορετικά θα αποτύχει.

Συνδυασμένη διέξοδος από την πολλαπλή κρίση βέβαια εννοείται ότι θα λάβει γενικευμένα χαρακτηριστικά αλλαγής παραδείγματος ή συστημικής αλλαγής. Η αίσθηση του αδιεξόδου και της αποτυχίας είναι πλέον διάχυτη όχι μόνο στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, αλλά και σε όλο τον κόσμο. Συνεπώς, η ανθρωπότητα βρίσκεται σε μια φάση συνολικής αναθεώρησης των συμπεριφορών, των τακτικών και των διαδικασιών που χρησιμοποίησε στο προηγούμενο διάστημα. Γι’ αυτό και ακούγεται πλέον μίζερο να μιλάμε απλά για «πράσινη ανάπτυξη», δηλαδή ένα απλό ρετουσάρισμα της οικονομίας. Το στοίχημα εντοπίζεται πλέον στη διαμόρφωση μιας συνολικής οικολογικής, κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής μεταστροφής. Και οι σαρωτικές αλλαγές δεν θα είναι πλέον απλή οραματική επιθυμία, αλλά καθημερινή πράξη κοινωνικής συνειδητοποίησης και υπευθυνότητας.

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Κεντρί

«Υποστηρίζουμε τη κατάργηση της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (Δ.Ν.Τ.), εκτός αν μεταρρυθμιστούν ριζικά, με δημοκρατία στους όρους συμμετοχής των χωρών και τις διαδικασίες αποφάσεων και με δεσμευτική υπαγωγή κάθε δραστηριότητάς τους στις αρχές της αειφορίας και σε όλες τις διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα και εργατικά δικαιώματα, καθώς και για την προστασία του περιβάλλοντος»

(από την Παγκόσμια Χάρτα των Πράσινων).

Στις 25 Μαρτίου 2010 η ολομέλεια του ευρωκοινοβουλίου υιοθετούσε με ευρύτατη πλειοψηφία την ετήσια έκθεση για την κατάσταση της ευρωζώνης, γνωστή ως Έκθεση Giegold από το όνομα του Πράσινου ευρωβουλευτή που την είχε εισηγηθεί. Ανάμεσα στα μέτρα που ζητούσε η Έκθεση, ήταν και η έκδοση ευρωπαϊκών ομολόγων προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι μεγάλες αποκλίσεις στα επιτόκια δανεισμού των χωρών μελών.

Λίγες ώρες αργότερα, την ίδια μέρα, το κοινό ανακοινωθέν των 16 ηγετών της ευρωζώνης εκτιμούσε ομόφωνα ότι τα μέχρι τότε μέτρα της ελληνικής κυβέρνησης ήταν επαρκή για το 2010 και ότι οι αγορές θα έπρεπε να ξαναδείξουν εμπιστοσύνη προς την Ελλάδα. Παράλληλα όμως δημιουργούσε ένα μηχανισμό που απέκλειε τις προτάσεις του ευρωκοινοβουλίου, βάζοντας επίσημα στο παιχνίδι και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Λιγότερο από ένα μήνα μετά, στις 23 Απριλίου, η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας είχε μηδενιστεί (σε μεγάλο βαθμό λόγω της προτεραιότητας αποπληρωμής που θα είχε ο μηχανισμός ευρωζώνης-Δ.Ν.Τ.) και ο πρωθυπουργός ζητούσε επίσημα τη συνδρομή του Δ.Ν.Τ και της Ευρωζώνης. Τα μέτρα είχαν πάψει να είναι επαρκή, και η συνέχεια είναι γνωστή.

Οι Οικολόγοι Πράσινοι χαρακτήρισαν τα νέα μέτρα ως «βαρύ τίμημα, με άδικη κατανομή και αμφίβολο αντίκρισμα». Σημαντικότερη όμως, ως αποτίμηση, ήταν η δήλωση του διοικητή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ότι δε μπορεί να αποκλειστεί η λήψη και νέων μέτρων στο επόμενο διάστημα. Μετά από 3 διαδοχικές αυξήσεις έμμεσων φόρων, 2 κύματα μισθολογικών περικοπών στο Δημόσιο και μια σαρωτική περικοπή συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, ομολογείται ότι είναι αμφίβολο αν οι θυσίες αυτές θα αποδώσουν.

Οι θυσίες δεν αφορούν μόνο τα εισοδήματα και την οικονομία, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι. «Αναδιοργάνωση του ΟΣΕ» σημαίνει ευθείες πιέσεις για κλείσιμο των ελλειμματικών γραμμών (δηλαδή όλων, πλην του άξονα Αθήνα-Θεσσαλονίκη), ενώ η «εκποίηση ακινήτων του Δημοσίου» απειλεί άκτιστους χώρους ζωτικής σημασίας, όπως ενεργά και ανενεργά στρατόπεδα ή το πρώην αεροδρόμιο του Ελληνικού.

Η κρίση μέσα από μια πράσινη οπτική

Τι θέση παίρνει κανείς απέναντι σε τέτοια μέτρα; Οι Οικολόγοι Πράσινοι, αντίθετοι από την αρχή στο Δ.Ν.Τ., προτείνουμε συγκεκριμένο οδικό χάρτη απεμπλοκής: σχεδιασμό ευρωπαϊκών εγγυήσεων δανεισμού που θα αντικαταστήσουν το συντομότερο το σημερινό Μηχανισμό Στήριξης, στα πλαίσια μιας κοινής ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής. Δε θέλουμε να μας δανείζουν οι άλλες χώρες με υψηλά επιτόκια και ασφυκτική εποπτεία του Δ.Ν.Τ., θέλουμε εγγυήσεις για δανεισμό με αντάλλαγμα μια πολιτική συμφωνία που θα συνδυάζει την εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών (εξοπλισμοί, διαφθορά, φοροδιαφυγή) με διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και προώθηση των επενδύσεων που απαιτούνται, ιδίως στον περιβαλλοντικό τομέα. Γι’ αυτό ακριβώς δίνουμε ιδιαίτερο βάρος στην ευρωπαϊκή πολιτική, όπως άλλωστε και όλο το πράσινο κίνημα.

Παράλληλα, χαράζουμε σε εθνικό επίπεδο «κόκκινες γραμμές» όπως εξαίρεση των χαμηλότερων μισθών και συντάξεων από τις περικοπές, αντικατάσταση μέρους των εργοδοτικών εισφορών από αυξημένη φορολογία στα κέρδη, αυστηροί όροι για τυχόν εβδομάδα 3 ή 4 ημερών σε επιχειρήσεις που κινδυνεύουν να κλείσουν, αλλά και απόλυτο ΟΧΙ σε κάθε κίνηση που πλήττει περιβαλλοντικά αγαθά που ανήκουν και στις επόμενες γενιές. Όλα αυτά συνδυασμένα με συνολικότερη προσπάθεια για δίκαιη κατανομή των βαρών, συγκεκριμένες προτάσεις για ανάκτηση των χρημάτων που χάθηκαν από διαφθορά και φοροδιαφυγή, αναβάθμιση της ποιότητας ζωής για όλους μέσα από συλλογικά αγαθά, ανάπτυξη της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας ως δίκτυ ασφαλείας για τους πληττόμενους από την κρίση.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να προστεθούν δύο ακόμη διαστάσεις:

* Η διάσταση της ευρωπαϊκής πολιτικής, με εναρμόνιση της φορολογίας των επιχειρήσεων στις χώρες μέλη, αποτελεσματικό έλεγχο και ρύθμιση των χρηματαγορών, αύξηση του κοινού ευρωπαϊκού προϋπολογισμού σε επίπεδα ικανά να χρηματοδοτήσουν την έξοδο από την κρίση και την απαραίτητη πράσινη στροφή της οικονομίας, εξάλειψη των υπέρμετρων πλεονασμάτων και ελλειμμάτων στα εμπορικά ισοζύγια, ελάχιστες κοινές προδιαγραφές κοινωνικής συνοχής.

* Η ώθηση στην οικονομία, απαραίτητη για να περιοριστεί η ύφεση και να αποφύγουμε μια εκτεταμένη ανεργία. Κλειδί είναι εδώ η πολλαπλή διάσταση της κρίσης σε κοινωνικό, περιβαλλοντικό και οικονομικό επίπεδο: επενδύοντας στη δημιουργία πράσινων υποδομών βάζουμε τις βάσεις για ξεπέρασμα της οικολογικής κρίσης, δημιουργούμε βιώσιμες θέσεις εργασίας και περιορίζουμε την έκταση της ύφεσης. Στο θέμα αυτό οι προτάσεις των Οικολόγων Πράσινων τονίζουν ως βασικές προτεραιότητες τη βιώσιμη αναζωογόνηση της υπαίθρου, την αναβάθμιση των συλλογικών αγαθών ως «κοινωνικού μισθού» και την απεξάρτηση από το πετρέλαιο και τα ορυκτά καύσιμα, που αποτελούν το 40% σχεδόν του ελλείμματος στο εμπορικό ισοζύγιο. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η παρέμβαση στο διάλογο για το πώς θα διαμορφωθεί η Ευρωπαϊκή Πολιτική για τη Συνοχή μετά το 2013.

Δ.Ν.Τ., αποκλίσεις και αδιέξοδα

Οι συνταγές πάντως του Δ.Ν.Τ. για όλες τις χώρες με αδυναμία δανεισμού, κινούνται ακριβώς στην αντίθετη κατεύθυνση, ενισχύοντας συνειδητά την ύφεση ως μέσο «εξυγίανσης» της οικονομίας. Η σχετική συνταγή ακολουθείται και στην Ελλάδα, όπου οι επίσημες ανακοινώσεις προβλέπουν ύφεση -4% για το 2010. Η ύφεση αυτή υποτίθεται ότι θα πιέσει προς τα κάτω και το κόστος ζωής, καθώς η συμμετοχή στο ευρώ αποκλείει τη δυνατότητα υποτίμησης του νομίσματος.

Το Δ.Ν.Τ., όμως έχει ισχυρή παράδοση να πέφτει έξω σε τέτοιους υπολογισμούς. Στη Λετονία η ύφεση για το 2009 προβλεπόταν στο -5%, για να φθάσει τελικά στο -17,1% σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat. Στην Ουγγαρία η ύφεση έφθασε στο -4,6% για το 2009, όταν η αντίστοιχη πρόβλεψη του Δ.Ν.Τ. ήταν για μόλις -1%. Οι αποκλίσεις αυτές, για τις οποίες φυσικά το Δ.Ν.Τ. δε λογοδοτεί, σημαίνουν κλείσιμο επιχειρήσεων, εκτεταμένη ανεργία, πρόσθετα μέτρα για όσους δε χάσουν τη δουλειά τους, τυφλή οργή, καταστροφή του κοινωνικού ιστού. Μικρή γεύση πήραμε στις τελευταίες ουγγρικές εκλογές όπου, δίπλα στην επιτυχία των Πράσινων, είχαμε την πολλαπλάσια επιτυχία του νεοναζιστικού κόμματος που πέρασε το 17% καταγγέλλοντας ως αποδιοπομπαίους τράγους τους… τσιγγάνους.

Η πολιτική λοιπόν μιας κυβέρνησης που απλώς εκτελεί εντολές ημιαφερέγγυων τεχνοκρατών, αντί να θέτει όρια και να διαπραγματεύεται πολιτικά σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, μόνο διέξοδο δε μπορεί να δώσει. Διέξοδο, όμως, δεν μπορεί να δώσει ούτε και η λογική του «αντιστεκόμαστε μέχρις εσχάτων και καταγγέλλουμε το σύστημα μέχρι να καταρρεύσει», αφήνοντας την κοινωνία όμηρο αυτού ακριβώς του συστήματος.

Είναι η ώρα να συνδυάσουμε την οργή μας για το πολιτικό σύστημα με τη νηφάλια και ίσως βασανιστική αναζήτηση ταυτόχρονων βιώσιμων λύσεων για όλες και τις όψεις της κρίσης. Αλλά και να αναγνωρίσουμε ότι ως κοινωνία χρειαζόμαστε οπωσδήποτε μια ριζική τομή σε θέματα διαφάνειας, προσωπικής υπευθυνότητας, αμοιβαίας εμπιστοσύνης, συλλογικών αγαθών, προτύπων ευημερίας και κατανάλωσης.

Γιάννης Παρασκευόπουλος, Εκπρόσωπος Τύπου των Οικολόγων Πράσινων

[Προδημοσίευση από την Πράσινη Πολιτική]

Πριν τη διάλεξη θα κάνει σύντομες δηλώσεις σε εκπροσώπους μέσων ενημέρωσης, ενώ στη συνέχεια θα έχει συνάντηση εργασίας με τον ευρωβουλευτή των Οικολόγων Πράσινων  Μιχάλη Τρεμόπουλο και τα μέλη της Εκτελεστικής Γραμματείας .

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, βρισκόμαστε μπροστά στην πρόκληση να αλλάξουμε ριζικά τρόπο ζωής, υποστηρίζει ο γνωστός Γαλλογερμανός πολιτικός, επικεφαλής της Oμάδας των Πράσινων στο Ευρωκοινοβούλιο, Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ.

Στο σταυροδρόμι τριών κρίσεων – κρίσης οικονομικής, οικολογικής και κοινωνικής – οι Πράσινοι προτείνουν το μετασχηματισμό του μοντέλου παραγωγής και κατανάλωσης, ένα Green New Deal για την έξοδο από την πολλαπλή κρίση. Πρόκειται για την ανασυγκρότηση της οικονομίας σε πράσινη κατεύθυνση: αλλαγή του τρόπου που ορίζουμε την ανάπτυξη, τερματισμό της αέναης, ανεξέλεγκτης οικονομικής μεγέθυνσης, επιλεκτική απο-ανάπτυξη.

Προχωρώντας τη συλλογιστική του ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ αναπτύσσει την έννοια της οικονομικής και της κοινωνικής επικονίασης. Μελετώντας τη δράση των μελισσών επισημαίνει ότι η αξία τους δεν έγκειται στην ικανότητά τους να παράγουν μέλι, αλλά στην επικονίαση, που επιτελείται χάρη στην ελεύθερη κυκλοφορία τους.

O πυρήνας πλέον κάθε οικονομικής δραστηριότητας είναι οι διαδραστικές ενέργειες. Για νέα προβλήματα χρειαζόμαστε καινοτόμα εργαλεία: μια οικολογική οικονομία πρέπει να επικεντρωθεί κυρίως στην οικονομικο-κοινωνική διαδικασία που προσομοιάζει με την επικονίαση.

Άλλωστε, οι οικολογικές λύσεις συμβαδίζουν με ένα νέο κοινωνικό πρόταγμα. Tο σύστημα αναδιανομής του πλούτου και της κοινωνικής προστασίας πρέπει να μεταρρυθμιστεί ριζικά. Όταν ο βασικός πλούτος πηγάζει από μη υλικές δραστηριότητες, από την οικονομία της γνώσης και των σχέσεων, η συνεισφορά του καθενός στην «αόρατη» αλλά τόσο παραγωγική κοινωνική «επικονίαση» πρέπει να ανταμειφθεί. Η έννοια του ελάχιστου κοινωνικού εισοδήματος αντιστοιχεί στην αναγνώριση αυτής της βασικής συλλογικής αρχής της κοινωνίας.

O Γαλλογερμανός ακτιβιστής και πολιτικός Nτανιέλ Kον-Mπεντίτ γεννήθηκε το 1945 στη νότια Γαλλία. Hγετική φυσιογνωμία του Mάη του ’68, εντάχθηκε στους Γερμανούς Πράσινους το 1984, ενώ το 1989 εξελέγη αντιδήμαρχος Φρανκφούρτης. Tο 1999 ηγείται της ευρωλίστας των Γάλλων Πράσινων, ενώ το 2004 επανεκλέγεται ως Γερμανός ευρωβουλευτής. Aπό το 2002 ηγείται ως συν-πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας των Πράσινων στο Eυρωκοινοβούλιο. Στις τελευταίες ευρωεκλογές ήταν επικεφαλής του γαλλικού ευρωψηφοδελτίου «Eυρώπη-Oικολογία».

Εισήγηση του Ευρωβουλευτή των Οικολόγων Πράσινων Μιχάλη Τρεμόπουλου σε Εκδήλωση Διαλόγου της Ανανεωτικής Πτέρυγας του ΣΥΝ με θέμα: «Αριστερά και Οικολογία» που πραγματοποιήθηκε χθες βράδυ σε αίθουσα ξενοδοχείου με τη συμμετοχή πάνω από 250 μελών και φίλων της Ανανεωτικής Πτέρυγας και των Οικολόγων Πρασίνων και μέσα σε ένα κλίμα διαλόγου και ευρείας ανταλλαγής απόψεων.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση να συμμετέχω στην εκδήλωση αυτή, με ένα θέμα για το οποίο θα μπορούσε να γραφεί οκτάτομη εγκυκλοπαίδεια. Εύχομαι να καταφέρουμε να προχωρήσουμε και να μην καταλήξουμε στο ακρωτήριο των Ναυαγών της Καλής Ελπίδος.

Θέλω εξαρχής να υπερασπιστώ το στοιχείο της συμπάθειας στην ουτοπική διάσταση της πολιτικής, με την έννοια του ου-τόπος. Κι αυτό ακριβώς γιατί η σημερινή συγκυρία απαιτεί να πούμε δυο λόγια για την αντιεξουσιαστική και επαναστατική βία από ανθρώπους που οραματίζονται μια άλλη κοινωνία αλλά καταλήγουν να την υποσκάπτουν λόγω των μέσων που χρησιμοποιούν. Αν και είναι αυτονόητο ότι ο ριζοσπαστικός ειρηνισμός μας και η αξία της μη-βίας μας φέρνει ενάντια σε οποιαδήποτε μορφή βίας, έστω και επαναστατικής, πρέπει να απορρίψουμε και πάλι την τρομοκρατία των δήθεν επαναστατικών «πρωτοποριών», που δεν αποτελεί παρά μια άλλη μορφή αυταρχισμού και που, ως αποτέλεσμα, δεν έχει παρά την αύξηση του κοινωνικού συντηρητισμού και την προσφορά άλλοθι για την υιοθέτηση πολιτικών καταστολής και περιστολής των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Οι άνθρωποι, η νέα γενιά, έχουν ανάγκη να οραματίζονται και μάλιστα στη σύγχρονη εποχή του κυνισμού. Νιώθουμε συμπάθεια για αρκετές ελευθεριακές και αντιαυταρχικές απόψεις, πάντα σε ένα μη-βίαιο και δημιουργικό πλαίσιο. Ιδιαίτερα στα πλαίσια της εκπαίδευσης, της ομοσπονδιακής αντι-ιεραρχικής οργάνωσης, της δικτύωσης τοπικών παραγωγών (π.χ. βιολογικών προϊόντων, οι οποίοι κινδυνεύουν να γίνουν βορά των διατροφικών πολυεθνικών), νομίζουμε ότι παρέχουν ενδιαφέρουσες προοπτικές, ακόμη και αν δεν υπάρχει ακόμη η ωριμότητα για την πλήρη υιοθέτησή τους. Το ίδιο ισχύει και για πρωτοβουλίες όπως οι ανταλλαγές αγαθών χωρίς τη μεσολάβηση χρήματος. Η απάντηση στη δράση του «Επαναστατικού Αγώνα» -όσο κι αν σε κάποιους φαίνεται ξενέρωτο- είναι προσπάθειες σαν την εναλλακτική κοινότητα «Πελίτι», που το Σαββατοκύριακο είχε πανελλαδική συνάντηση, αποτελώντας ένα ενδιαφέρον παράδειγμα ανταλλαγής σπόρων παραδοσιακών ποικιλιών.

Είναι χρήσιμο να προσπαθούμε να συνδυάσουμε γόνιμα το ρεαλισμό με το ουτοπικό στοιχείο της πολιτικής οικολογίας και δεν περιμένουμε την… επανάσταση ή… το λιώσιμο των πάγων για να αρχίσουμε να αλλάζουμε τις συνειδήσεις και τις πρακτικές τις δικές μας και των διπλανών μας.

Από τη δεκαετία του ’70, που άρχισαν να κάνουν εμφανή την παρουσία τους τα οικολογικά κινήματα, συνεχώς καταγγέλλουν τα συμφέροντα, την υποβάθμιση της ζωής και της φύσης, την περιστολή των ανθρώπινων δικαιωμάτων, το μιλιταρισμό, τον καταναλωτισμό, την κερδοσκοπία, την πείνα κ.α. Σίγουρα, αρκετοί μας αντιμετωπίζουν σαν τους προφήτες των νέων καιρών: η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση, η αποδάσωση, η ερημοποίηση, τα μεταλλαγμένα, τα πυρηνικά, η εξάντληση των πρώτων υλών, οι πόλεμοι για το πετρέλαιο, η υποβάθμιση των πόλεων, η καταστροφή των ελεύθερων χώρων, η εξουθένωση των λιμνών και των ποταμών, τα αστικά και βιομηχανικά απόβλητα, η κυριαρχία του αυτοκινήτου, η επέκταση των οικισμών, η χημικοσυντηρούμενη και υδροβόρα γεωργία, η πολιτική διαφθορά, η συντριβή του ψυχισμού και της αλληλεγγύης των ανθρώπων, έχουν πιστωθεί στους οικολόγους ως θεματολογία αλλά και ως αξιακό σύστημα.

Τα προηγούμενα χρόνια στην Ελλάδα δόθηκε αρκετή έμφαση στις διαφορές του οικολογικού κινήματος από την αριστερά. Έχουμε μιλήσει για τον παραγωγισμό και την άκριτη υποστήριξη της έννοιας της ανάπτυξης, το βιομηχανισμό και τον εργατισμό, την προσέγγιση της «μεγάλης νύχτας της επανάστασης» και του ζητήματος της επαναστατικής ή εξεγερτικής βίας, του συγκεντρωτισμού και του κρατισμού. Υπήρχε ανάγκη να κατοχυρώσει ο οικολογικός χώρος τους όρους της δικής του πολιτικής αυτονομίας και να υπάρξει ως νεοεμφανιζόμενη πολιτική δύναμη στις πολιτικές εξελίξεις της χώρας. Υπήρχε ανάγκη να αποδείξει ότι ήταν μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής και παγκόσμιας πολιτικής κίνησης, διαφορετικής από την αριστερά.

Σήμερα που αρχίζουν όλα τα παραπάνω να ξεκαθαρίζουν και να παγιώνονται, αντιμετωπίζουμε κινδύνους από την αντίθετη μεριά. Να παραγνωρίσουμε τις υπαρκτές συγγένειες με το χώρο της αριστεράς, να απεμπολήσουμε οποιεσδήποτε πρωτοβουλίες συνεργασίας και να τσαλαβουτήσουμε στα θολά νερά ενός «κεντρώου» ή «μεσαίου» χώρου που θα είναι της μόδας αλλά θα έχει χάσει τη δυναμικότητα και το ιδιαίτερο στίγμα του. Που θα έχει χάσει σε τελική ανάλυση την ικανότητα της πολιτικής παρέμβασης από ξεκάθαρες και δυνατές βάσεις. Που στο όνομα του ρεαλισμού και της πολιτικής αποδοχής θα έχει χάσει τη ριζοσπαστικότητά του, τη φρεσκάδα του και τη δυναμική της κοινωνικής αλλαγής.

Για να επανεξετάσουμε, ωστόσο, τις συγγένειες του οικολογικού χώρου με την αριστερά θα πρέπει να απαντήσουμε στο ερώτημα «με ποια αριστερά»; Εμείς διακρίνουμε και κρατάμε αποστάσεις από τη δογματική, σταλινική αριστερά αλλά νιώθουμε ότι μας συνδέουν αρκετά με την κριτική αριστερά των δικαιωμάτων, της ανοχής στη διαφορετικότητα και των αντιαυταρχικών λύσεων. Από την αρχή ήταν ξεκάθαρο ότι είμαστε υπέρ των συλλογικών λύσεων και όχι υπέρ μιας ατομικής (και ατομικιστικής) νεοφιλελεύθερης προσέγγισης. Επίσης, από την αρχή πιστεύαμε ότι βασικό κριτήριο πάντων (και της προστασίας του περιβάλλοντος) δεν είναι η χρηματική (ανταλλακτική) αξία, αλλά η αξία που προσδίδουμε εμείς, οι ανθρώπινες κοινωνίες, σε πράγματα και (κοινωνικές και περιβαλλοντικές) διαδικασίες. Γι’ αυτό και συμφωνούσαμε με το σύνθημα «οι άνθρωποι (και το περιβάλλον) πάνω από τα κέρδη» και συμμετείχαμε στις πρωτοβουλίες και διαδηλώσεις ενάντια στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση των πολυεθνικών και της ασύδοτης καπιταλιστικής καταλήστευσης του πλανήτη.

Στη Θεσσαλονίκη, τουλάχιστον, η συνάντησή μας με οργανώσεις της αριστεράς καταγράφει μια ιστορία ήδη από τη δεκαετία του ’70 και ιδιαίτερα στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν είχαμε συναντηθεί σε κοινούς αγώνες ενάντια στο ρατσισμό, την ξενοφοβία και τον εθνικισμό και υπέρ των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της προστασίας του περιβάλλοντος. Συνεργαστήκαμε μαζί τους σε δημοτικές και νομαρχιακές εκλογές (1994, 1998, 2002), μέχρι τη στιγμή που επέλεξαν να ενταχθούν ορισμένοι στο Συνασπισμό και άλλοι αργότερα στο ΣΥΡΙΖΑ. Σημείο καμπής ήταν και η στροφή του ΣΥΡΙΖΑ μακριά από τη στρατηγική προσέγγισης που είχε ήδη εγκαινιάσει ο ΣΥΝ με το χώρο της οικολογίας.

Είναι ενδεικτικό ότι το Μάρτιο του 2000, η πρόταση της Οικολογικής Κίνησης Θεσσαλονίκης για τη δημιουργία του Οικολογικού Φόρουμ, που κατέληξε στους Οικολόγους Πράσινους, περιλάμβανε και το ότι «η δικιά μας οικολογία» ήταν και αριστερή. Γράφαμε τότε ότι «η δικιά μας οικολογία εντάσσεται στο γενικότερο ιστορικό κίνημα της ανθρώπινης χειραφέτησης, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της συλλογικής διαχείρισης των αναγκών μας αλλά όχι στην τραγική εμπειρία της εξουσίας των γραφειοκρατών και των γκουλάγκ. Πιστεύει στη σύγκλιση των αντιστάσεων στη νεοφιλελεύθερη λογική της αγοραίας οικονομίας και της κοινωνίας του ατομικού κέρδους».

Σημαντικό ρόλο σε αυτή την αναφορά στις συγγένειές μας με το χώρο της αριστεράς έπαιξε η ειρηνιστική, αντιρατσιστική και αντιεθνικιστική δράση του χώρου μας, όπως και οι επιδράσεις μας από την Κοινωνική Οικολογία του Μάρεη Μπούκτσιν και των συνεργατών του. Ένας από αυτούς, ο P. Staudenmaier, αναφέρει: «Ο «περιβαλλοντισμός» από μόνος του δεν υπαγορεύει μια πολιτική. Πρέπει να ερμηνευτεί, να διαμεσολαβηθεί από μια κοινωνική θεωρία προκειμένου να προσλάβει πολιτικό νόημα. Η παραγνώριση της αλληλοσυσχέτισης ανάμεσα στο κοινωνικό και το πολιτικό αποτελεί σήμα κατατεθέν της αντιδραστικής οικολογίας». Αυτό το ρεύμα προβληματισμού μας έχει οδηγήσει και σε διανοούμενους που μπορούν ίσως να χαρακτηριστούν ως οι πρωτεργάτες μιας πρώιμης σύγκλισης αριστεράς και οικολογίας. Αναφέρομαι βέβαια στους πρωτοπόρους διανοητές της Σχολής της Φραγκφούρτης, όπως τον Αντόρνο και τον Χορκχάϊμερ, που δεν δίστασαν να χαράξουν μονοπάτια ίσως και αιρετικά για τον ορθόδοξο μαρξισμό στην κριτική του βιομηχανικού πολιτισμού που ανέπτυξαν. Αναφέρομαι, ωστόσο, και στους επιγόνους τους, όπως τον Μαρκούζε και τον Έριχ Φρομ, που τόσο πολύ επηρέασαν τα νέα κινήματα της δεκαετίας του ’60, τα οποία θεωρούνται και ο προθάλαμος της δημιουργίας του οικολογικού κινήματος. Αν είναι να συνομιλήσουμε με όρους μαρξισμού, αυτό θα είναι μόνο σε ένα τέτοιο «κριτικό» πλαίσιο και όχι βέβαια με όρους «ορθοδοξίας».

Συνεχίζοντας την αναφορά στις συγγένειες με την κριτική αριστερά, δεν μπορώ παρά να αναφερθώ και στην κριτική μας στον οικονομικό φιλελευθερισμό. Σ’ ένα κείμενο που κυκλοφόρησε προεκλογικά το 2007, γράφαμε: «Θεωρούμε ότι ο οικονομικός φιλελευθερισμός σε τελική ανάλυση ενέχει αντιφάσεις που τον φέρνουν σε αντίθεση με άλλες πολιτικές και κοινωνικές ελευθερίες και γενικότερα με τον κοινωνικό φιλελευθερισμό».

Οι οικονομικές ελίτ έχουν πλέον ισχυροποιηθεί τόσο που δεν ανέχονται «κοινωνικούς» περιορισμούς. Πιστεύουμε ότι το μέλλον της προοδευτικής πολιτικής έγκειται πλέον στην αποδυνάμωση (και με νομοθετικά μέσα) των μεγάλων και πολυεθνικών επιχειρήσεων (που λειτουργούν και σαν μικρές δικτατορίες) και στην ενδυνάμωση, αυτοοργάνωση και δικτύωση των μικρών παραγωγών, σε μια οικονομία αποκεντρωμένη και τοπικής κλίμακας, που να σέβεται τα τοπικά φυσικά χαρακτηριστικά (γονιμότητα εδάφους, διαθεσιμότητα νερού και φυσικών πόρων, μη-οικονομικές περιβαλλοντικές παροχές) και να ελέγχεται από τις δημοκρατικές διαδικασίες των ώριμων και υπεύθυνων τοπικών κοινωνιών, στο πλαίσιο ενός ευρύτατου πολιτικού δικτύου που να αντιμάχεται την πολιτική κυριαρχία των οικονομικών ελίτ.

Υποστηρίζουμε τα δίκαια των εργαζομένων, των άνεργων, των χαμηλοσυνταξιούχων και των γυναικών, ιδιαίτερα σήμερα που σε συνθήκες κρίσης η φτώχεια και η ακρίβεια καλπάζουν και θέτουν σοβαρά ζητήματα επιβίωσης σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Ωστόσο, θέλουμε οι θέσεις μας να χαρακτηρίζονται από μετριοπάθεια. Για να δώσουμε άμεσες και πρακτικές λύσεις, δεν διστάζουμε να συζητάμε ακόμη και κυβερνητικές συνεργασίες στη βάση προγραμματικής συμφωνίας, που θα προκύπτει μέσα από ευρεία και δημοκρατική διαβούλευση. Είναι επείγον να ληφθούν μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος που να υποστηρίζονται από ευρείες πλειοψηφίες, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη, όπως επίσης και μέτρα για την εμβάθυνση της δημοκρατίας και την αντιμετώπιση της διαφθοράς, ώστε να μπορέσουν να υιοθετηθούν απαραίτητες για την κοινωνία αλλαγές. Θέλουμε να προσπαθήσουμε να ισορροπήσουμε σε δυο βάρκες, την κεντρική πολιτική και την κινηματική.

Υπάρχουν θέματα που είναι ώριμα στην ελληνική κοινωνία και θα μπορούσαν τα κόμματα να ανοίξουν μια προγραμματική συζήτηση, ώστε και οι πολίτες να έχουν τη δυνατότητα να υποστηρίξουν, με βάση τις προτάσεις, τις συγκλίσεις ή τις αποκλίσεις. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, ένα πρόγραμμα που θα συμβάλει στην στροφή της πολιτικής στην Ελλάδα σε μια κατεύθυνση που τα κύρια στοιχεία της είναι η οικολογική βιωσιμότητα, η κοινωνική αλληλεγγύη, μια πράσινη οικονομία και η συμμετοχική δημοκρατία, ισχυρή πολιτική δέσμευση για περιβαλλοντική πολιτική, πολιτική για την κλιματική αλλαγή κ.α.

Μια αυστηρή περιβαλλοντική πολιτική, η αντιμετώπιση της διαφθοράς, της κομματοκρατίας και της αναξιοκρατίας, η απόρριψη του νεοφιλελεύθερου μοντέλου, η αποδυνάμωση των μεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων, η αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και της κοινωνικής πολιτικής, η συμμετοχική δημοκρατία, η μείωση των εξοπλισμών κτλ, έχουν σαφέστατη κοινωνική πλειοψηφία. Άλλες προτάσεις μας, όπως π.χ. η υιοθέτηση ενός νέου Πράσινου Κοινωνικού Συμβολαίου, η δημιουργία νέων πράσινων θέσεων εργασίας, ο περιορισμός της φορολογίας στην εργασία και η επιβάρυνση των δραστηριοτήτων με περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις, εκτιμούμε πως είναι θέμα χρόνου να γίνουν γνωστές και να υιοθετηθούν από ευρύτατα κοινωνικά στρώματα, αλλά και να αναζητήσουν μαζί μας ένα συνολικό εναλλακτικό μοντέλο ανάπτυξης, οικολογικό και κοινωνικά αλληλέγγυο.

Δε χαϊδεύουμε αυτιά. Ούτε υιοθετούμε κάθε αίτημα για να γίνουμε αρεστοί. Έχουμε παγκόσμια συνείδηση. Μας ανησυχεί π.χ. ότι την ίδια στιγμή που στον αναπτυγμένο κόσμο τα ινστιτούτα αδυνατίσματος θριαμβεύουν, τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού επιβιώνουν με ελάχιστα ευρώ την μέρα. Και ότι ο κόσμος οδηγείται σε ανασφάλεια, συγκρούσεις, τρόμο, ξενοφοβία και αποξένωση.

Προχωρούμε στην αμφισβήτηση των ίδιων των κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών, πολιτισμικών αιτίων, που δημιουργούν και αναπαράγουν την απειλή καθολικής κατάρρευσης. Κι οφείλουμε να προτάξουμε ένα νέο όραμα. Θέλουμε να φτιάξουμε τους καιρούς μας. Να ζήσουμε καλύτερα αλλά σήμερα.

Οι Οικολόγοι Πράσινοι είναι μια σαφής ευρωπαϊκή δύναμη. Εκτιμούμε ότι στην ενοποιημένη Ευρώπη, σε αυτό που η ανανεωτική αριστερά έλεγε από παλιά «κοινό σπίτι των λαών, από τον Ατλαντικό ως τα Ουράλια», προσφέρεται ένα ευρύ πεδίο παρεμβάσεων και συμμετοχής στις εξελίξεις, συχνά απέναντι στις κυβερνήσεις και διαμορφώνοντας θεματικές πλειοψηφίες για μια σειρά «πράσινα» αιτήματα.

Πως βλέπουν, όμως, ο ΣΥΝ και ο ΣΥΡΙΖΑ την ευρωπαϊκή προοπτική; Αυτό αναρωτιόμουν στην «Αυγή» στις 7.2.2008. Ποιος θα δώσει ώθηση στη διαδικασία συγκρότησης μιας ομοσπονδιακής Ευρώπης, που θα στηρίζεται σε αξίες και σχέσεις δημοκρατικές, οικολογικές, ανθρωπιστικές; Ποιος θα παλέψει για αναβάθμιση του Ευρωκοινοβουλίου, για λογοδοσία της Κομισιόν και του προέδρου της, για τις διαδικασίες που μπορούν να δημιουργήσουν την κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα, κουλτούρα και συνείδηση; Με ποιες συμμαχίες θα φτιάξουμε τους καιρούς μας, επιβάλλοντας κρίσιμες αλλαγές και δομικές μεταρρυθμίσεις; Πως θα σταματήσουμε την αλλαγή του κλίματος; Πως θα βάλουμε στη θέση των εθνικισμών και των πολέμων το όραμα μιας ανοικτής, πολυπολιτισμικής κοινωνίας;

Η σκληρή κριτική μας στον κόσμο που ζούμε είναι γιατί είμαστε ερωτευμένοι με τη ζωή και θέλουμε να ζήσουμε σ’ έναν κόσμο πιο όμορφο και δεν περιμένουμε να καταρρεύσει το σύστημα για να εφαρμόσουμε τις προτάσεις μας. Φτιάχνουμε τους καιρούς που ζούμε και παλεύουμε ‘να σώσουμε οτιδήποτε κι αν σώζεται’.

Πράσινα κόμματα έχουν πλέον παρουσία και επιτυχίες σε όλες τις ηπείρους και συνεχίζουν να επεκτείνονται σε «άγονες» μέχρι τώρα χώρες. Εντυπωσιακές επιτυχίες έχουν οι Πράσινοι και ως δημοτική διαχείριση σε πόλεις μεσαίου κυρίως μεγέθους. Υπάρχουν σήμερα πόλεις χωρίς αυτοκίνητα, πόλεις χωρίς σκουπίδια.

Το οικολογικό κίνημα έχει αποδείξει ότι μπορεί να επιβάλλει κρίσιμες αλλαγές και δομικές μεταρρυθμίσεις: σαφές χρονοδιάγραμμα κατάργησης των πυρηνικών εργοστασίων, στήριξη συνεταιρισμών παραγωγών-καταναλωτών, διασύνδεση της αγροτικής πολιτικής με τη διατροφική ασφάλεια και την προστασία των καταναλωτών, ισότιμη ένταξη των μεταναστών στην κοινωνία, δημόσια χρηματοδότηση για ανακαινίσεις κατειλημμένων κτιρίων κ.α.

Σήμερα οι λύσεις δεν μπορεί να είναι απλά αριστερές ή οικολογικές. Πρέπει να συνδυάζουν την αγωνία «να σώσουμε λίγο απ΄ το αύριο που μας κλέβουν», με την αμφισβήτηση των ίδιων των κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών, πολιτισμικών αιτίων, που δημιουργούν και αναπαράγουν την απειλή καθολικής κατάρρευσης. Πρέπει να αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα του επαναπροσδιορισμού των αναγκών μας και του τρόπου ζωής μας, παράλληλα με την προώθηση ριζικών, δομικών αλλαγών στους κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς. Πρέπει να αμφισβητούν έμπρακτα την κυριαρχία του ανθρώπου πάνω σε άνθρωπο σε άνθρωπο, του άνδρα πάνω στη γυναίκα, των αναπτυγμένων χωρών πάνω στις υπανάπτυκτες, της πλειοψηφίας πάνω στις μειοψηφίες, των κρατών πάνω στις μειονότητες, της «κανονικότητας» πάνω στις ιδιαιτερότητες, του φυσιολογικού πάνω στο «αποκλίνον».

Σε όλη την Ευρώπη, οι Πράσινοι αποτελούν έναν 4^ο διακριτό πολιτικό πόλο, πέρα από τη Δεξιά, τη Σοσιαλδημοκρατία και την Αριστερά. Αναγνωρίζουμε την πολιτική μας καταγωγή από τον χώρο της πολιτικής αμφισβήτησης που προέκυψε από τα κινήματα της νεολαίας κατά τη δεκαετία του 1960 και από την κριτική (και αυτοκριτική) αριστερά και μας ενώνει με αυτήν η επιθυμία για κοινωνική δικαιοσύνη και κοινωνική αλλαγή. Ταυτόχρονα, σε ζητήματα δικαιωμάτων και ελευθεριών βλέπουμε φιλελεύθερους κοινωνικούς χώρους να βρίσκονται πιο μπροστά από την Αριστερά, αμφισβητώντας ότι η γραμμική διάκριση Αριστεράς-Δεξιάς μπορεί να ερμηνεύει πλέον ικανοποιητικά τις πολιτικές αντιπαραθέσεις και τα ζητήματα του 21ου αιώνα.

Είναι, λοιπόν, αυτονόητο να συζητάμε και για συνεργασίες και ιδιαίτερα στο επίπεδο της αυτοδιοίκησης, τον κατεξοχήν ευνοϊκό χώρο για την ανάπτυξη και εφαρμογή των οικολογικών ιδεών. Και δεν είναι δυνατόν να μη συζητήσουμε για συνεργασίες με το χώρο της κριτικής και δημοκρατικής αριστεράς, χωρίς να καλύπτουμε και να στρογγυλεύουμε τις διαφορές μας, αλλά και χωρίς να παραγνωρίζουμε τις πολύ ουσιαστικές συγγένειες.

Κι όπως αναφέρει πρόσφατη τοποθέτηση της Ανανεωτικής Πτέρυγας του ΣΥΝ, «τα οξύτατα προβλήματα της συγκυρίας και η αίσθηση της ευθύνης επιβάλλουν τη συνάντηση, με όρους ισοτιμίας και αυτονομίας, δύο χώρων με διαφορετικές μέχρι σήμερα στρατηγικές ιεραρχήσεις και προτεραιότητες».

Το 3,5%, που έδωσαν οι πολίτες στους Οικολόγους Πράσινους στις ευρωεκλογές, προφανώς αντανακλά την αποδέσμευση σημαντικού αριθμού πολιτών που αναζητούν εναλλακτικές λύσεις. Στην ελληνική κοινωνία έχουν γίνει βαθιές αλλαγές σε επίπεδο αξιών και ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας –κυρίως νέοι- στρέφεται συνειδητά προς πιο οικολογικές, δημοκρατικές και κοινωνικά υπεύθυνες επιλογές, τόσο στην πολιτική όσο και στην καθημερινή ζωή τους. Η στροφή αυτή έχει ήδη καταγραφεί και στις δημοτικές και νομαρχιακές εκλογές του 2006, με την ενίσχυση ανεξάρτητων σχημάτων με σαφές οικολογικό και κοινωνικό προφίλ. Στη Θεσσαλονίκη γνωρίζετε πως με ένα σχήμα, που στήριξαν και ανανεωτικοί της αριστεράς, πιάσαμε 4,6% και εκλέξαμε δύο νομαρχιακούς συμβούλους. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι ένα δυναμικό κομμάτι της κοινωνίας (κυρίως νέοι ψηφοφόροι ή και άτομα με αντι-πολιτική στάση) στρέφεται προς τις πράσινες πολιτικές προτάσεις.

Έχουμε να αντιμετωπίσουμε, βέβαια, την οικονομική κρίση, αυτό που συζητάει όλη η Ευρώπη ως «ελληνικό πρόβλημα». Βεβαίως υπάρχουν σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα, που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει. Η διόγκωση ενός πελατειακού, σπάταλου και αντιπαραγωγικού κράτους, που διογκώθηκε με ευθύνη των δύο κομμάτων εξουσίας και την ανοχή της αριστεράς και των συνδικάτων στη χώρα μας, δεν μπορεί να είναι η δικαιολογία για την προσπάθεια απαξίωσης της μισθωτής εργασίας και κατεδάφισης του όποιου κοινωνικού κράτους και μάλιστα από μια «σοσιαλιστική κυβέρνηση».

Η πρόσφατη παρέμβαση του Ντανιέλ Κον Μπεντίτ ήταν σημαντική βοήθεια και προς τη χώρα μας και προς τους Πράσινους. Ήταν σημαντικό το ότι έθεσε το ζήτημα των υπέρογκων εξοπλισμών της Ελλάδας, που το θέτουμε και εμείς αλλά όχι η Αριστερά. Η Ελλάδα είναι η 2η χώρα στο ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ σε αμυντικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ. Και, παρόλο που δημόσια καταδίκασα τις ακρότητες εναντίον της, η Γερμανία, στην οποία υπάρχουν πολλοί που μας κουνούν το δάχτυλο επιτιμητικά, είναι πρώτη σε εξαγωγές όπλων προς την Ελλάδα. Χρησιμοποιούν προς το συμφέρον της πολεμικής τους βιομηχανίας το γεγονός ότι οι ελληνικές κυβερνήσεις επί χρόνια προσπαθούν να κάνουν «διπλωματία των εξοπλισμών», να επηρεάσουν δηλαδή ισχυρές χώρες στο να υποστηρίξουν αδιάλλακτες ελληνικές θέσεις στα διεθνή ζητήματα με τεράστιες αγορές όπλων.

Εκτιμούμε ότι το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε είναι ότι δεν υπάρχει ουσιαστική πολιτική ένωση στην ΕΕ και εμβάθυνση σε μια πορεία ομοσπονδοποίησής της, παράλληλα με τη νομισματική ένωση, το ευρώ. Υπάρχει επίσης αδυναμία για συντονισμένες οικονομικές πολιτικές στο σύνολο της Ευρωζώνης, όπως πχ η φορολογία.

Επομένως, αυτό που χρειάζεται η Ελλάδα είναι πραγματική κοινοτική αλληλεγγύη και όχι επιβολή μέτρων στο στυλ του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, όπως οι μειώσεις των μισθών και η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας. Και απορούμε γιατί η ελληνική κυβέρνηση δεν προωθεί την πρόταση για έκδοση ευρωομολόγων, όπως δέχτηκε το ευρωκοινοβούλιο, υπερψηφίζοντας την έκθεση του Πράσινου ευρωβουλευτή Σβεν Γκίγκολντ.

Από την άλλη, θα πρέπει να γίνει σαφές ότι χωρίς το οικολογικό όραμα, η «πράσινη ανάπτυξη» του ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να παραμείνει η ίδια βρώμικη, σπάταλη και άδικη ανάπτυξη των προηγούμενων δεκαετιών, βασισμένη στη “δημιουργική χρήση” των ίδιων δεικτών του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, με την απλή προσθήκη ορισμένων πράσινων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, εντελώς συμβατών με το υπάρχον μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης.

Επιπλέον, χωρίς πραγματικούς αναδιανεμητικούς μηχανισμούς δεν μπορεί να υπάρξει ούτε πράσινη οικονομία. Μια οικονομία, πιο αποκεντρωμένη και εστιασμένη σε τοπικό επίπεδο, πιο εξισωτική, συλλογική και αλληλέγγυα και που να λαμβάνει υπόψη όσο περισσότερους περιβαλλοντικούς παράγοντες είναι δυνατόν, αντί για λίγους επιλεγμένους. Μια οικολογική και κοινωνική οικονομία, στο πλαίσιο της οποίας θα μπορούσαν να απο-αναπτυχθούν ορισμένοι τομείς και να αναβαθμιστούν ποιοτικά άλλοι, συνδεόμενοι με παραγκωνισμένες σήμερα αξίες μη-χρηματικού τύπου. Μια οικονομία που θα σέβεται τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα και θα μπορούσε να συνδεθεί με συμμετοχικούς δημοκρατικούς θεσμούς, δημοκρατική παιδεία και καλλιέργεια σχέσεων αλληλεγγύης και αλληλοβοήθειας.

Μια τέτοια προοπτική φαίνεται πλέον όχι μόνο εφικτή αλλά είναι και απολύτως αναγκαία, μπροστά στις αποτυχίες και τα αδιέξοδα τόσο του «υπαρκτού» σοσιαλισμού που ζήσαμε πριν μερικά χρόνια, όσο και του «υπαρκτού» καπιταλισμού, που βιώνουμε με σκληρό τρόπο σήμερα. Αυτό το κενό έρχεται να καλύψει η πρόταση για μια «Νέα Πράσινη Συμφωνία» (Green New Deal), που καταθέτουν οι Πράσινοι. Η πρόταση αυτή, παρόλο που εγγράφεται σε μια προοπτική “πράσινου καπιταλισμού”, είναι μια ευκαιρία ώστε το ξεπέρασμα της κρίσης να συνδυαστεί με μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας που μπορούν να αποτελέσουν βάση για μελλοντικές θετικότερες εξελίξεις.

Μιλάμε, βέβαια, για μια πράσινη οικονομία. Ακριβώς γιατί ουσιαστική διέξοδος δεν υπάρχει όταν υιοθετείται αμυντικά μέρος μόνο της πράσινης ρητορείας, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι διαρροές προς τους Πράσινους, που δείχνουν να επιβεβαιώνονται σε μια σειρά από τις διαπιστώσεις τους για το μέλλον του πλανήτη και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Πραγματικά βήματα θα γίνουν μόνο αν απαντήσουμε στην οικονομική κρίση με πολιτικές που απαντούν παράλληλα και στην κρίση του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα στην απειλή για το κλίμα. Και ταυτόχρονα αν προχωρήσουμε στην αμφισβήτηση των ίδιων των κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών, πολιτισμικών αιτίων, που δημιουργούν και αναπαράγουν την απειλή καθολικής κατάρρευσης.

Θέλουμε να φτιάξουμε τους καιρούς μας. Να ζήσουμε καλύτερα αλλά σήμερα. Κι ο βασικός άξονας μιας άλλης πολιτικής είναι πράσινες επενδύσεις μεγάλης έκτασης.

Επιπλέον, για μας, το κεφάλαιο της Κοινωνικής Οικονομίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Στην προσέγγιση των Πράσινων για την οικονομία υπάρχει σύνθετη δομή, όπου και οι τρεις τρόποι παραγωγής αγαθών μπορούν να συνεχίσουν στο άμεσο μέλλον να συνυπάρχουν: δημόσιες υπηρεσίες και εταιρείες ελεγχόμενες από το δημόσιο, με ιδιωτικές επιχειρήσεις και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς της κοινωνικής οικονομίας. Στο τρίπτυχο αυτό, η κοινωνική οικονομία κατέχει για την πράσινη αντίληψη, μια κεντρική θέση. Δε θα μπορούσε να γίνεται αλλιώς, καθώς τόσο το κράτος όσο και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις έχουν ιστορικά συνδεθεί με τη συγκεντρωτική οικονομία της άγριας ανάπτυξης, που βρίσκεται στη ρίζα της οικολογικής κρίσης. Για να σταθούμε σε ένα μόνο σημείο, ως παράδειγμα, θα ήθελα να αναφερθώ στην προσχεδιασμένη φθορά των περισσότερων καταναλωτικών προϊόντων, που αναγκάζει τον καταναλωτή να αγοράζει κάθε λίγα χρόνια τα ίδια αγαθά που κάποτε διαρκούσαν για μια ζωή. Αντίθετα, η κοινωνική οικονομία έχει αποδειχθεί πολύτιμο εργαλείο για την προώθηση αρκετών σημείων της πράσινης ατζέντας. Και επιπλέον, αποτελεί και ένα δίχτυ ασφαλείας απέναντι στις συνέπειες της κρίσης.

Σίγουρα, η συζήτηση δε σταματάει στα θέματα αυτά.

Τελειώνω, αναφέροντας αυτά που έλεγε ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης στις 12/1/2002: «Η «πράσινη» κριτική δεν άφησε στο απυρόβλητο την αριστερά ή τουλάχιστον ορισμένες βασικές αντιλήψεις και πρακτικές της. (…) Και πολλές αν όχι όλες οι δυνάμεις της αριστεράς οδηγήθηκαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να επανεξετάσουν τις θέσεις τους απέναντι στα βασικά θέματα της πράσινης κριτικής. (…) Επομένως πέρα από το ότι την επιθυμούμε, η σύγκλιση των δυνάμεων της ανανεωτικής αριστεράς και της πολιτικής οικολογίας έχει έδαφος και δυνατότητες».

Οκτώ χρόνια μετά, απλά συνυπογράφω και σας ευχαριστώ!

Μιχάλης Τρεμόπουλος,

ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων.

Ομιλητές:

• Σάκης Κουρουζίδης, διευθυντής Ευώνυμης Βιβλιοθήκης,
• Λεωνίδας Λουλούδης, καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθήνας,
• Μιχάλης Τρεμόπουλος, ευρωβουλευτής Οικολόγων Πρασίνων,
• Νίκος Τσούκαλης, βουλευτής Αχαΐας ΣΥΡΙΖΑ.

Τη συζήτηση συντονίζει η Χαρά Παπαϊωάννου, μέλος ΚΠΕ του ΣΥΝ και οργανώνεται ως ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΔΙΑΛΟΓΟΥ της Ανανεωτικής Πτέρυγας.

Της ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ από την Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία

Αξιοπρεπής πολιτικός ή ταραχοποιός; Πιστός στα επαναστατημένα νιάτα του ή οπαδός της νέας τάξης πραγμάτων; Από τις πιο χαρισματικές όσο και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής, ο «κόκκινος Ντάνι» του Μάη του ’68, ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ με τις γαλλο-γερμανο-εβραϊκές ρίζες, στα 65 του χρόνια συστήνεται ως ριζοσπάστης-ρεφορμιστής και, κυρίως, ως δημοκράτης Ευρωπαίος.

Και όσοι αναρωτιούνται με τι επιχειρήματα κατάφερε ν’ αποσπάσει στη Γαλλία ένα αναπάντεχο 16% στις τελευταίες ευρωεκλογές υπέρ του συνασπισμού «Ευρώπη-Οικολογία», δεν έχουν παρά να διαβάσουν το… προεκλογικό δοκίμιό του «Τι να κάνουμε;» που κυκλοφορεί σε λίγες μέρες από τον «Κέδρο» (μετ. Μ. Γκουρτσογιάννη).

«Τι είδους οικονομική μεγέθυνση θέλουμε; Επιδιώκουμε μια ανάπτυξη που εξασφαλίζει ιδιόκτητη κατοικία, ένα 4Χ4 έξω από την πόρτα και ενεργοβόρες καταναλωτικές συνήθειες που προκαλούν σημαντικές οικολογικές οχλήσεις; Ο συνδυασμός της οικονομικής κρίσης με την οικολογική μάς υποχρεώνει να ξανασκεφτούμε το χαρακτήρα της ανάπτυξής μας», γράφει ο Κον-Μπεντίτ. Η πρώτη «πραγματική» συνάντηση του ίδιου με τους οικολογικούς αγώνες συνέπεσε με την άνοδο του αντιπυρηνικού κινήματος στη Γερμανία στα χρόνια του ’70, όταν ρουφούσε τα γραπτά των Γκορζ, Καστοριάδη και Μορέν, αγωνιζόταν για τη ματαίωση της επέκτασης του αεροδρομίου της Φραγκφούρτης και τασσόταν υπέρ της συμμετοχής ακτιβιστίκων ομάδων στο υπό διαμόρφωση Κόμμα των Πρασίνων.

Εκτοτε, βέβαια, κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Οι μυριάδες ακτιβιστικές πρωτοβουλίες σε τοπικό επίπεδο, οι οικολογικές ΜΚΟ και οι πράσινοι πολιτικοί σχηματισμοί ενεργούν με τρόπο κατακερματισμένο, ισχυρίζεται ο Κον-Μπεντίτ, με την πολιτική οικολογία ν’ αδυνατεί να δράσει σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης. Εξ ου και η αναγκαιότητα σύγκλισης των παραπάνω σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μια και η Ε.Ε. «παρά τις ατέλειές της, αποτελεί σήμερα το μόνο λειτουργικό παράδειγμα υπερεθνικής δημοκρατίας στον κόσμο».

Στο «Τι να κάνουμε;» ο Κον-Μπεντίτ αναδεικνύει τις συνιστώσες της οικολογικής κρίσης (κλιματική απορύθμιση, εξάντληση φυσικών πόρων, απώλεια βιοποικιλότητας), μιλά μέσα από το παράδειγμα της αυτοκινητοβιομηχανίας για την ανάγκη μετασχηματισμού του μοντέλου παραγωγής, επιμένει στις επενδύσεις για την παιδεία και την έρευνα, υπερασπίζεται τη θέσπιση ενός «ελάχιστου κοινωνικού εισοδήματος» για όλους και αναγνωρίζει ότι είναι αδύνατον να νοιαστεί για την κοινωνία και τον πλανήτη ένας μάνατζερ με μυθώδεις αποδοχές. «Δεν μπορεί η μόνη κινητήρια δύναμη της οικονομικής ζωής να είναι το δέλεαρ του κέρδους», ομολογεί.

Σεβαστό μέρος του βιβλίου του είναι αφιερωμένο στην «πρόκληση της πολυπολιτισμικότητας», φαινόμενο που ο ίδιος γνώρισε από τα μέσα την περίοδο 1989-1994 ως αντιδήμαρχος Φραγκφούρτης, όπου το 35% των κατοίκων είναι μετανάστες. Κι από τη μεριά του, θέτει ως πρότυπο την πολυεθνική κοινωνία που αναγνωρίζει στον καθένα το δικαίωμα ν’ ανήκει σε περισσότερες από μία κουλτούρες και η οποία επιτρέπει να είναι ορατές οι διαφορετικές πολιτιστικές ταυτότητες των μελών της (βλ. ανέγερση τζαμιού), ενθαρρύνοντας την αμοιβαία τους κατανόηση.

Αλληλεγγύη προς την Ελλάδα

Οσο αντίθετος εμφανίζεται ο Κον-Μπεντίτ με την «επικρατούσα νοοτροπία ν’ αντιμετωπίζεται το μεταναστευτικό ως ζήτημα δημόσιας τάξης», άλλο τόσο υπερασπίζεται το δικαίωμα ψήφου των μεταναστών και την αλλαγή του ρόλου του σχολείου, δεδομένου ότι «χωρίς γλωσσική ένταξη, δεν μπορεί να υπάρξει ισότητα». Οπαδός του υπαρξιακού ρητού «είμαστε αυτό που επιλέγουμε να είμαστε», θεωρεί πως η Ευρώπη «πρέπει να πάψει να φοβάται το εθνικό ζήτημα: τα έθνη δεν κινδυνεύουν». Πεπεισμένος ότι το κυριότερο πρόβλημα της Ε.Ε. είναι «η σχετική υπεροχή του διακυβερνητικού χαρακτήρα εις βάρος του κοινοτικού», συμφωνεί πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρασύρθηκε «προς τη νεοφιλελεύθερη απορρύθμιση», ενώ εκείνο που απαιτείται εκ μέρους της είναι περισσότερη αλληλεγγύη για τα κράτη-μέλη που υποφέρουν από την κρίση.

Αυτήν την αλληλεγγύη διεκδίκησε και για χάρη της Ελλάδας ο ίδιος, μόλις μπήκε η χώρα μας στο μάτι του κυκλώνα, κάνοντας ακόμα και τους εγχώριους ιδεολογικούς του εχθρούς να του υποκλιθούν. Ας σημειωθεί ότι ο Κον-Μπεντίτ στοιχηματίζει πως σε λίγο καιρό ο Σαρκοζί θα έχει συνάψει τόσο στέρεες διπλωματικές σχέσεις με την Τουρκία, που θ’ αλλάξει στάση για την ένταξή της στην Ε.Ε. Το ίδιο σίγουρος είναι γιά την αναγκαιότητα πανευρωπαϊκού δημοφηφίσματος που θα επικυρώσει κάποια στιγμή ένα ευρωπαϊκό σύνταγμα. Κι όποια χώρα τότε δεν το αποδεχτεί, ιδού η έξοδος, λέει με τον τρόπο του ο Κον Μπεντίτ…

Αυτό το κείμενο θέλει να εξετάσει τα  σενάρια πού προκύπτουν από τη σημερινή οικονομική και οικολογική κρίση τόσο για τις καπιταλιστικές όσο  και για  τις αντικαπιταλιστικές δυνάμεις. Η πρώτη προϋπόθεση είναι ότι το οικολογικό ζήτημα του 21ου αιώνα υπερβαίνει το κοινωνικό ζήτημα του 20ου αιώνα ως κύρια πηγή συγκρούσεων. Το Πράσινο είναι το νέο κόκκινο, και η ταξική πάλη αναδιατάσσεται ανάλογα. Η δεύτερη προϋπόθεση είναι ότι η θεωρεία του οίκο-κεϋνσιανισμού που προωθεί η πολιτική του Ομπάμα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη, ως το νέο πρότυπο για φιλελεύθερο καπιταλισμό μετά την αποτυχία της νεοφιλελεύθερης απορύθμισης.

Θεωρίες σχετικά με το οικολογικό ζήτημα

Σύμφωνα με τον Dryzek, οι περιβαλλοντικές θεωρίες μπορούν να ταξινομηθούν σε πεζές/ με φαντασία, και σε μεταρρυθμιστικές/ ριζοσπαστικές Αυτός ο 2Χ2 πίνακας που προκύπτει, επιτρέπει την  ταξινόμηση των  ιδεών και των  ιδεολογιών αναπαραστώντας  τους διαφορετικούς κοινωνικούς φορείς που ασχολούνται με το ζήτημα του κλίματος σήμερα στον κόσμο.

Η εμφάνιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη ως το μοναδικό γενικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα και ο κυρίαρχος ρόλος της εξόρυξης και της κατανάλωσης ενέργειας, η καπιταλιστική παραγωγή και ο μαζικός καταναλωτισμός  σε όλα αυτά, δικαίωσε τις  προειδοποιήσεις του πράσινου κινήματος που αγνοήθηκε κατά τα τελευταία 30 χρόνια.

Σήμερα, το οικολογικό ζήτημα στέκεται ως το ισοδύναμο των κοινωνικών και αποικιακών ζητημάτων του  προηγούμενου αιώνα. Αν όλοι πρόκειται να γίνουν πράσινοι με γρήγορο ρυθμό, από  τον Σβαρτζενέγκερ εώς τους τροτσκιστές, από την Wal-Mart εώς την BP, καθίσταται ακόμη πιο σημαντικό να γίνουν κατανοητοί  οι παράγοντες και οι δυνάμεις που εμπλέκονται στο παιχνίδι, ώστε να μπορέσουμε να σχεδιάσουμε τα πιθανά μακροπολιτικά  σενάρια που προκύπτουν από τη σημερινή ταυτόχρονη οικονομική και περιβαλλοντική κρίση.

Ο καπιταλισμός, στις ιστορικές  εταιρικές και οικονομικές ενσαρκώσεις του, είναι η αιτία της οικολογικής κρίσης και της κρίσης της εργασίας. Πιστεύω ότι μια οικονομία που ρυθμίζεται από την κοινωνία, (σε αντίθεση με μια οικονομία που ρυθμίζεται από την κυβέρνηση),  χωρίς εταιρίες,  δίπλα σε μια ανθηρή  p2p οριζόντια οικονομία κοινωνικής παραγωγής μπορεί να προσφέρει αυτό που χρειαζόμαστε (απεγκλωβισμό από μια οικονομία βασισμένη στο πετρέλαιο) και αυτό που θέλουμε (αυξημένη ελευθερία και διακρατική αλληλεγγύη), πιο αποτελεσματικά από την βίαιη ανατροπή του κράτους και της αγοράς ή το πολύ πιο πιθανό σενάριο «την κοινή χρεοκοπία των ανταγωνιστικών τάξεων» (Μαρξ), δηλαδή  την οικολογική καταστροφή.

Σύγχρονοι τύποι περιβαλλοντικών θεωριών

Ο Πράσινος ριζοσπαστισμός είναι η ιδεολογική θεωρία, που κινητοποιεί τους αναρχικούς για το κλιμα σε δράσεις  πολιτικής ανυπακοής, ταραχές και οικοσαμποτάζ για την περιβαλλοντική δικαιοσύνη.
Είναι από μόνος του αρκετά ευρύς ξεκινώντας από τους επαγγελματίες των ΜΚΟ της Greenpeace εώς την μαχητικότητα των ομάδων ELF και ALF, από τον Monbiot εώς τον Zerzan.
Κάπου στο ενδιάμεσο βρίσκονται οι αυξανόμενες κινήσεις δράσης για το κλίμα οι  οποίες θα παρέχουν την κύρια ώθηση για τις διαμαρτυρίες κατά την προσεχή διάσκεψη για το κλίμα στην Κοπεγχάγη.

Όλες αυτές οι κινήσεις μοιράζονται, σε διαφορετικό βαθμό,  την πεποίθηση ότι οι υπάρχουσες μορφές της πολιτικής και των επιχειρήσεων αποτελούν τις βασικές αιτίες της κρίσης του κλίματος. Αλλάζοντας τις ατομικές συμπεριφορές, όπως υπερασπίζονται οι Μαλθουσιανοί και οι υποστηρικτές των θεωριών βιωσιμότητας των Ηνωμένων Εθνών , δεν είναι αρκετό, πρέπει να υπάρξει μια πολιτική ώθηση για να αλλάξει η κοινωνική υποδομή.

Μέχρι το θέμα της υπερθέρμανσης του πλανήτη να καταφέρει να φτάσει στην κορυφή της ατζέντας ειδήσεων των μέσων ενημέρωσης κατά την περίοδο 2006-2007, (που επίσης είχε  κυριαρχήσει σαν είδηση  την περίοδο 1987-1992, μόνο για να σβήσει και πάλι στη λήθη,  κατά τη διάρκεια των ‘90ς), οι περιβαλλοντικές θεωρίες που είχαν μονοπωλήσει ήταν θέματα είτε περιβαλλοντικής βιωσιμότητας (που ονομάζεται  «φυσικός καπιταλισμός») ή οι πιο ρεαλιστικές επιταγές της αυξημένης περιβαλλοντικής αποτελεσματικότητας και την ευθύνη που είχαν να αντιμετωπίσουν  οι επιχειρήσεις μετά  την αύξηση του πράσινου κινήματος.

Η τάση που πιστεύει στην προσέγγιση της αειφορίας θέλει να κάνει τον καπιταλισμό πιο πράσινο αλλάζοντας την τομεακή σύνθεση(τον πυρήνα) του, οι τεχνοκράτες θέλουν απλώς να κάνουν τα υφιστάμενα συστήματα ενέργειας και παραγωγής πιο αποδοτικά.
Η εμφάνιση του πράσινου καπιταλισμού σημαίνει σαφώς ότι νικητές είναι οι υποστηρικτές της αειφορίας, καθώς  η βασική έννοια αυτής της πολιτικής που πρώτη φορά προτάθηκε στην Παγκόσμια Συνδιάσκεψη του 1992 στο Ρίο,  έγινε η πλατφόρμα  επιλογής για τα ευρωπαϊκά πράσινα κόμματα και άλλους περιβαντολόγους μεταρρυθμιστές.

Η βιώσιμη ανάπτυξη είναι σαφώς μια αυτό-εξαπάτηση, ένα οξύμωρο, όμως έχει έντονα προταθεί από κυβερνήσεις ανά τον κόσμο. Η βιώσιμη αξιοποίηση όμως, είναι λίγο διαφορετική. Παρ ‘όλα αυτά, καθώς η πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα, πλησιάζει στο τέλος,  ο πράσινος καπιταλισμός πιστεύει πως η  βιώσιμη ανάπτυξη είναι η μόνη διέξοδος από την διπλή κρίση.

Η θεωρεία της βιώσιμης ανάπτυξης(αειφορία) ασχολείται με την σχετική και όχι την απόλυτη επίπτωση της οικονομικής δραστηριότητας. Στόχος της είναι να παρέχει κίνητρα στις επιχειρήσεις ώστε  να γίνουν πράσινες, αλλά είναι απρόθυμη να μετρήσει το αν οι βασικοί οικολογικοί στόχοι πληρούνται πράγματι εκ των υστέρων. Μέχρι τώρα, όλα τα λόγια για τη αειφορία χρησίμευσαν για να αναβληθεί  κάθε ριζοσπαστική δράση που θα απαιτούνταν για να απεξαρτηκοποιηθούμε από της οικονομίας του πετρελαίου.

Ο Περιβαλλοντικός μαλθουσιανισμός εγκαινιάστηκε με το βιβλίο «Τα όρια της ανάπτυξης», το οποίο εμφανίστηκε  στον απόηχο της πρώτης πετρελαϊκής κρίσης του 1973, και φάνηκε να δίνει λύση εκείνη την εποχή, μόνο που έπρεπε αργότερα να αποσυρθεί όταν οι τιμές του πετρελαίου επέστρεψαν σε επίπεδα ισοδύναμα με αυτές πριν από τη δεύτερη πετρελαϊκή κρίση του 1979. Σήμερα είναι η ειλικρινής ιδεολογία του Τζέιμς Λάβλοκ, και η υποκρυπτόμενες θεωρίες πολλών εκθέσεων της IPCC(διακρατική επιτροπή για την κλιματική αλλαγή), όπου π.χ., μια καταστροφή  παράκτιας περιοχής είναι συσχετισμένη με την αύξηση  της θερμοκρασίας του πλανήτη. Η ρητορική είναι ζοφερή και μιλάει με όρους επιβίωσης: ας κάνουμε αυτό ή οι περισσότεροι άνθρωποι θα είναι νεκροί πριν από το τέλος του αιώνα. Μας λένε πως μόνο οι πολικές περιοχές και τα νησιά με μεγάλες βροχοπτώσεις θα είναι σε θέση να φιλοξενήσουν ό,τι  απομείνει από την ανθρωπότητα. Πολλά άτομα αυτής της θεωρίας πιστεύουν πως έχουμε ήδη υπερβεί το κρίσιμο όριο  των εκπομπών οπότε και η αλλαγή του κλίματος είναι βέβαιη: εμείς απλά πρέπει να προετοιμαστούμε να το αντιμετωπίσουμε….

Η θεωρεία των Μαλθουσιανών απέχει πάρα πολύ, από την δημιουργικότητα και την φαντασία των αμέτρητων κινήσεων για το κλίμα που γίνονται τόσο στην Ευρώπη όσο και σε όλο των κόσμο από τα ριζοσπαστικά οικολογικά κινήματα όπως το Klimax και  το Rising Tide (για να αναφέρουμε  δύο από τα δίκτυα, ένα τοπικό, και ένα διακρατικό, που δραστηριοποιούνται ενάντια στη Σύνοδο Κορυφής του κλίματος COP15 UNFCCC) και τους αγώνες των υπαλλήλων της Vestas για την σωτηρία του εργοστασίου αιολικών στροβίλων στο νησί Wight.

Ενδιαφέρονται μόνο για αντικειμενικές δεσμεύσεις και καθαρούς υπολογισμούς. Οι Πράσινοι ριζοσπάστες πιστεύουν στην υποκειμενικότητα και στις συλλογικές δυνατότητες τις ριζοσπαστικής  μεταμόρφωσης.  Παρόλα αυτά ,αν αυτοί που πιστεύουν στην επιβίωση  είχαν δίκιο, η οργάνωση για μια μετα-αποκαλυπτική κοινωνία θα μπορούσε να είναι η μόνη επιλογή που αφήνεται στους αντιπάλους της ιεραρχίας του κράτους και των επιχειρήσεων εκμετάλλευσης.

Η άνοδος του Πράσινου Καπιταλισμού

Ο Περιβαλλοντικός κεϋνσιανισμός  του Ομπάμα έχει αλλάξει τη φύση του παιχνιδιού των κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων στη Δύση και τον κόσμο γενικότερα. Ο Πράσινος καπιταλισμός είναι στα σκαριά, καθώς η  Silicon Valley περνάει από τα ηλεκτρονικά τσιπ στα ηλιακά πάνελ  και στα δισεκατομμύρια που επενδύονται σε μια νέα ενεργειακή πολιτική και στις «πράσινες θέσεις εργασίας». Το κόμμα SPD στη Γερμανία κατεβαίνει στις επικείμενες εκλογές σε μια κάπως αμφίβολη ( σαν να είναι  από τους αδιάλλακτους βιομηχάνους) πλατφόρμα καλώντας για συντεχνιακές, (δηλαδή το κράτος και την εργασία- μεσολαβημένες) φιλικές προς το περιβάλλον, καινοτομίες στα κατασκευαστικά τους μονοπώλια. Τοπικά προϊόντα, καλλιεργήστε το δικό σας φαγητό, τους κοινοτικούς σας κήπους, ακόμη και η καλλιέργεια με ολιστική  προσέγγιση είναι στις επιλογές. Οι πλούσιοι και οι  διάσημοι  μετατρέπουν τις ζωές τους σε περιβαλλοντικά πιο φιλικές. Η εποχή  των τζιπ τύπου Ηummer έχει ξεπεραστεί. Πλέον τα υβριδικά και ηλεκτρικά αυτοκίνητα δεν περιορίζονται  μόνο στους λάτρεις του πράσινου.

Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές και ο  νεοσυντηρητικός μιλιταρισμός, τους οποίους το κίνημα ενάντια στην παγκοσμιοποίηση είχε πολεμήσει την τελευταία δεκαετία, έχoυν κριθεί  από την ιστορία ως αποτυχημένες. Από την ηγεμονία του  Hayek, είμαστε πίσω στην υπεροχή του Keynes. Ο αντίπαλός μας δεν είναι πλέον διαβολικός. Έχει το ανθρώπινο πρόσωπο του φιλελεύθερου καπιταλισμού, την πραγματική επιθυμία να παράσχει κάλυψη για την υγεία σε όλους και να κάνουν τη ζωή εκατομμυρίων πιο υποφερτή και με περισσότερες γνώσεις. Ο Ομπάμα δεν είναι ψεύτικος, είναι απλώς η τελευταία ελπίδα για τον πεφωτισμένο καπιταλισμό στον κόσμο. Ναι, αλλά δεν θέλουμε να αλλάξουμε το σύστημα του καπιταλισμού; Ναι, το θέλουμε. Αλλά αντί να το ανατρέψουμε βίαια, θα πρέπει να το αντικαταστήσουμε με κάτι πιο συμμετοχικό, σε επίπεδο βάσης, ανοικτό σε αμφισβήτηση, κοινωνικά και οικολογικά βιώσιμο, είναι αυτό που ο  John Jordan και άλλοι ονομάζουν μετα- καπιταλισμός,  ώστε να διακρίνεται από το νοσταλγικό, κόκκινο-αντικαπιταλισμό, ο οποίος περιφρονεί τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, αγκαλιάζοντας την  γραφειοκρατία  του κόμματος.

Όσον αφορά την μειωμένη μορφή του μοντέλου που έχω αναπτύξει – το οποίο αναμιγνύει βασικά την θεωρία του Kondratiev των μακρών κυμάτων με τη γαλλική θεωρία του κανονισμού – το λιγότερο που χρειάζεστε για να δείξετε  τις δυναμικές του καπιταλιστικού συστήματος είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ της συσσώρευσης και της ρύθμισης, καθώς και τις εξωγενείς επιδράσεις της ιδεολογίας και της γεωπολιτικής σε αυτές τις δύο ενδογενείς μεταβλητές. Είναι αξιοσημείωτο ότι το μοντέλο που παρουσιάζω σήμερα κατά κάποιο τρόπο  «προέβλεψε» την Μεγάλη Κρίση. Όταν υπάρχει υπερβολική συσσώρευση και πολύ λίγη ρύθμιση, υπάρχει μια κρίση ζήτησης (οι επενδύσεις και η κατανάλωση είναι ανεπαρκείς για την εργασία).

Όταν υπάρχει υπερβολική ρύθμιση, ακολουθεί κρίση προσφοράς (το κόστος αυξάνεται υπερβολικά λόγω των αυξήσεων των μισθών και του κόστους των πρώτων υλών),  η κερδοφορία υποβαθμίζεται σε ανησυχητικά επίπεδα. Η δεκαετία του 1930 και η δεκαετία του 2000 αποτελούν παραδείγματα του πρώτου. Και το 1910 και το 1970 αποτελούν παραδείγματα αυτού του τελευταίου. Η παρούσα Μεγάλη Κρίση είναι λοιπόν μια ρυθμιστική κρίση, η οποία προήλθε από την ανεπάρκεια των νεοφιλελεύθερων /νεοσυντηριτικών  ρυθμίσεων σε σχέση με την αντίληψη  της ψηφιακής δικτυακής τεχνολογίας, που από τη δεκαετία του 1980 έχει αλλάξει τον τρόπο που ζούμε και εργαζόμαστε. Σημειώστε ότι η ίδια τεχνολογική θεωρία μπορεί να συσχετιστεί είτε με την ευημερία (το 1950 και 1960) ή με την στασιμότητα (δεκαετίες του 1930 και του 1940), ανάλογα με το σύνολο των ρυθμίσεων των εθνικών και διεθνών ινστιτούτων. Τα τεχνολογικά και οργανωτικά χαρακτηριστικά του φορντισμού χρησιμοποιούνταν ήδη μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά μόνο όταν οι μισθωτοί μπήκαν  στο κύκλωμα της μαζικής κατανάλωσης μετά τον Β ‘Παγκόσμιο Πόλεμο η βιομηχανική κοινωνία ευημέρησε. Οι ρυθμιστικές κρίσεις είναι ιδιαίτερα βαρυσήμαντες επειδή δημιουργούν ιστορικά ψευδό-διλήμματα, των οποίων τα κοινωνικοπολιτικά αποτελέσματα τείνουν να είναι έντονα πολωμένα. Ενώ σε κανονικές στιγμές οι  αποφάσεις και οι επενδύσεις  είναι προβλέψιμες, και η διατήρηση μιας μέσης λύσης είναι η καλύτερη πολιτική πορεία, σε περιόδους ύφεσης τα  πάντα μπορούν να συμβούν και ο χρόνος αμείβει τον τολμηρό, τόσο για την ριζοσπαστική δεξιά όσο και την μεταρρυθμιστική αριστερά: ο Χίτλερ, αλλά και  ο Ομπάμα, μπορούν  απροσδόκητα να ανέβουν στην εξουσία, μπορεί  είτε το Λαϊκό Μέτωπο είτε ο φασιστικός  Άξονας να κερδίσει το διαγωνισμό. Οι ρυθμιστικές κρίσεις  είναι εξαιρετικές στιγμές όπου η  πολιτική δράση ασκεί τεράστια αποτελέσματα σε σχέση με περιόδους σταθερότητας, αλλά απλώς και μόνο επειδή το παλιό σύστημα έχει καταρρεύσει από μόνο του και δεν υπάρχουν πολλά  για να καταστραφούν αυτό δεν σημαίνει οτι η ανατροπή του συστήματος αποτελεί επιλογή. Οι επαναστάσεις αντίθετα είναι πιο πιθανό να είναι αποτελεσματικές και νικηφόρες κατά τη διάρκεια κρίσεων, όταν η συσσώρευση έχει εξαντληθεί και οι υφιστάμενοι  καπιταλιστές στηρίζονται σε σαθρά οικονομικά θεμέλια.

Όπως και τη δεκαετία του 1930 και του 1940, οι ιδέες περί ελεύθερης αγοράς – δεν είναι πλέον δημοφιλή  στην κοινή γνώμη, ενώ τα υφιστάμενα θεσμικά όργανα διοίκησης ζητούν λίγη πίστη, εφόσον διοικούνται από τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς οργανισμούς των οποίων η απώλεια της νομιμότητας τους, επιταχύνθηκε από την κρίση. Η ηγεμονική ιδεολογία του χθες, ο νεοφιλελευθερισμός, έχει με τη σειρά του προκύψει από την κρίση του φορντισμού, δηλαδή από την κρίση  του μοντέλου της εντατικής βιομηχανικής συσσώρευσης που ρυθμίζονταν από κεϋνσιανικές, χριστιανό / σοσιαλδημοκρατικές πολιτικές, την διάλυση των οποίων σηματοδότησαν οι κοινωνικές, νομισματικές και ενεργειακές κρίσεις των αρχών του 1970.

Ο φορντιστικός κοινωνικός συμβιβασμός υπήρξε η απάντηση της Ευρώπης και  της Αμερικής  στις στερήσεις της Μεγάλης Ύφεσης και της φρίκης  ενός παγκόσμιου πολέμου. Σκόπευε να διορθώσει τις αδυναμίες του φιλελευθερισμού στην αντιμετώπιση του νέου βιομηχανικού συστήματος της μαζικής παραγωγής και της κατανάλωσης η οποίες είχαν προκύψει στις αρχές του 20ού αιώνα.

Η Μεγάλη Κρίση είναι μια ρυθμιστική κρίση όπως η Μεγάλη Ύφεση. Είναι μια σημαντική κρίση, αλλά δεν αποτελεί τη μείζονα ύφεση, διότι η νομισματική πολιτική ήταν επεκτατική και η πολιτική για το έλλειμμα επιθετική , (αντίθετα από το 1929). Σε μια ρυθμιστική κρίση, η ιδεολογική δύναμη παίζει σημαντικό ρόλο, δεδομένου ότι παρέχει τα ιδανικά σχεδιαγράμματα για την ανασύσταση των αποτυχημένων οικονομικών και κοινωνικών θεσμών της προηγούμενης φάσης. Μέχρι στιγμής τρισεκατομμύρια έχουν δοθεί σε τραπεζίτες, στους ιθύνοντες της κρίσης, και ψίχουλα στους επισφαλείς και στους  άνεργους, τα θύματα της κρίσης. Όσο οι τράπεζες δεν δανείζουν, τόσο οι άνθρωποι προσπαθούν να αποταμιεύσουν,  τόσο η ζήτηση υποβαθμίζεται και η ανεργία αυξάνεται.

Οι διαρθρωτικές ρίζες της κρίσης έγκειται στην συντριπτική αδυναμία  τριάντα χρόνων  νεοφιλελευθερισμού να αναδιανείμουν τα κέρδη παραγωγικότητας στο σύνολο του πληθυσμού (το οποίο αναγκάστηκε έτσι να δανειστεί για να χρηματοδοτήσει τα καταναλωτικά του έξοδα, καθώς οι τράπεζες  επανασυσκεύασαν τα χρέη ως κινητές αξίες).

Το μοντέλο του φορντισμού  κάποτε ανακατένειμε την παραγωγικότητα μεταξύ εργατών και  υπαλλήλων. Ο Πράσινος καπιταλισμός θα πρέπει να κάνει το ίδιο προς τους εργαζόμενους «παροχής υπηρεσιών» και στους εργαζόμενους «της γνώσης» για να επιλύσει τη σοβαρή κρίση που επηρεάζει τις δυτικές οικονομίες. 25 χρόνια ψηφιακής επανάστασης έχουν κάνει μόνο μια μικρή ελίτ, εύρωστη και πλούσια. Τα  κοινωνικά κινήματα για την αναδιανομή  δεν είχαν ποτέ πιο πρόσφορο έδαφος, αλλά η αριστερά είναι σε σοβαρή αποδιοργάνωση, εξακολουθεί να είναι προσκολλημένη  στο σοσιαλισμό και σε άλλες ιδεολογίες που είναι ιστορικά ξεπερασμένες στις υπερανεπτυγμένες χώρες, ενώ τα  εργατικά συνδικάτα εξακολουθούν να είναι σε αμυντική θέση μετά από τρεις δεκαετίες νεοφιλελεύθερης επίθεσης, και το πιο κρίσιμο είναι ότι  ακόμα είναι πυραμιδικές οργανώσεις που δεν έχουν διευκρινισμένη ακόμη την εσωτερική γραφειοκρατία των μεσήλικων  αντιπροσώπων τους που κηρύσσουν τον  νέο – σωματειακό μοντέλο, έτσι  λοιπόν είναι οργανωτικά και πολιτιστικά μη εξοπλισμένοι να προσελκύσουν τον επισφαλή ή / και τους μετανάστες.

Κρίσιμες δυναμικές του Καπιταλισμού από την Μεγάλη Ύφεση στην Μεγάλη Κρίση

Η γεωπολιτική ισορροπία δυνάμεων τείνει να αντανακλά, έστω και με καθυστέρηση, τις αλλαγές στην οικονομική ιεραρχία, δηλαδή. Η  Άνοδος της Κίνας ως παγκόσμια δύναμη μετά τη μετατροπή της σε εργοστάσιο του κόσμου. Βέβαια, μία κακή επιλογή πολέμου ή μια άσχημη ήττα μπορούν να αναδιατάξουν την κατανομή των διεθνών, για παράδειγμα το τέλμα  του Bush στο Ιράκ έχει μετατρέψει το μονοπολικό κόσμο που ξεπήδησε από την πτώση του τείχους και την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης στα αμφισβητούμενο πολυπολικό κόσμο του σήμερα, όπου η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, αναδύονται ως νέοι γίγαντες στην παγκόσμια σκηνή δίπλα στην Αμερική, την Ευρώπη και την Ιαπωνία. Στην πραγματικότητα, ο κόσμος θα μπορούσε επίσης να εξελιχθεί προς ένα διπολικό σύστημα με βάση τις ΗΠΑ και την Κίνα, που θα θύμιζε τον διπολισμό του Ψυχρού Πολέμου, αλλά που δεν θα βασίζεται στην ιδεολογική αντιπαράθεση. Μέχρι στιγμής είναι η ομάδα των 20, αλλά θα μπορούσε κάτι να μην πάει καλά στην πορεία.

Αλλά ποίες είναι οι κύριες ιδεολογικές πηγές που κινητοποιούν τους ανθρώπους σήμερα; Ο πράσινος φιλελευθερισμός είναι σίγουρα ένας. Δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απλό πράσινο ξέπλυμα, καθώς τα μέσα  παραγωγής, μεταφοράς και κατανάλωσης πρόκειται να αλλάξουν ως αποτέλεσμα της στροφής στην πράσινη τεχνολογία. Ενώ οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες και υψηλής ενεργειακής αποδοτικότητας πηγές ενέργειας θα αυξηθούν, είναι απίθανο ότι η προσέγγιση αυτή θα οδηγήσει στη δραστική μείωση των εκπομπών που απαιτούνται για την άμβλυνση της κλιματικής αλλαγής. Η ιδεολογία της συνεχούς ανάπτυξης (βλ. την αντίθεσή της Ινδίας σε υποχρεωτικές μειώσεις) είναι μια άλλη θεωρεία που μοιράζονται από κοινού  όλες τις κυβερνήσεις του μπλοκ BRIC., Η ιδεολογία της συνεχούς ανάπτυξης συχνά με αυταρχικό τρόπο , στηρίζει την εσωτερική συγκατάθεσή της για την εξασφάλιση ανάπτυξης στα πρότυπα κατανάλωσης. Το κομμουνιστικό κόμμα δεν θα αντέξει ούτε ένα χρόνο στην Κίνα, εάν η ανεργία αυξηθεί στα ποσοστά που ισχύουν σήμερα στην Ισπανία, την Ιρλανδία, τη Γερμανία και σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Χώρες όπως η Ινδία και η Βραζιλία θα αντισταθούν σε μια συμφωνία για το κλίμα στην Κοπεγχάγη, επικαλούμενη το προφανές γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος του CO2 στην ατμόσφαιρα δημιουργήθηκε από την  Ευρώπη και την Αμερική κατά τους δύο αιώνες  της εκβιομηχάνισης τους. Από την άλλη πλευρά, οι ριζοσπάστες για το  κλίμα προτιμούν την μη επίτευξη συμφωνίας για το κλίμα από μια κακή συμφωνία που θα εμποδίσει τις περαιτέρω πολιτικές προσπάθειες για να τεθεί η οικολογία μπροστά από την οικονομία. Συγκεκριμένα, είναι αντίθετοι προς το χρηματιστήριο καυσαερίων (ένα τέχνασμα για να μην μειωθεί η κατανάλωση ορυκτών καυσίμων), καθώς και για την άρνηση των χωρών του Βορρά να αναγνωρίσουν το χρέος που οφείλουν προς τις φτωχότερες χώρες για την αλλαγή του κλίματος: όπως λέει ο James Hansen, η Αγγλία, η Γερμανία και η Η.Π.Α είναι οι κύριοι ένοχοι στην αλλαγή του κλίματος, λόγω του συνόλου των εκπομπών που οι βιομηχανίες τους ιστορικά απελευθέρωσαν στην ατμόσφαιρα. Αυτές  οι  εκπομπές ρύπων  οδήγησαν στην  υπερθέρμανση του πλανήτη, αν και τώρα η Κίνα έχει πλέον τις ίδιες εκπομπές ρύπων με τις  Η.Π.Α . Άλλες ισχυρές ιδεολογίες των αρχών του 21ου αιώνα είναι ο  πολιτικός ισλαμισμός, ιδιαίτερα στους Σιίτες, στη Μέση Ανατολή όσο και στην Ευρώπη, και μπολιβαρισμός και  λατίνο- φιλελευθερισμός στη Λατινική Αμερική.

Η μετάλλαξη του παγκόσμια δίκαιου κινήματος  του Σιάτλ και της Γένοβα  έχει δώσει ζωή σε ένα δίκαιο  κίνημα για το κλίμα το οποίο  θα μπορούσε ενδεχομένως να εμφανιστεί ως ο ισχυρότερος αντίπαλος του πράσινου καπιταλισμού στις υπερανεπτυγμένες χώρες. Οι οργανώσεις, τα δίκτυα και οι συλλογικότητες που οργανώνουν όλες τις δράσεις για το κλίμα στην Ευρώπη αλλά και σε όλο τον κόσμο παράγουν μια νέα μετα-καπιταλιστική   ιδεολογία μέσα από τους αγώνες για το περιβάλλον. Ο μετα-καπιταλισμός  τάσσεται υπέρ μιας κοινότητας που βασίζεται στην παραγωγή από ομότιμης βάσης, βασισμένος στις μετα-υλιστικές και μετα- ατομικιστικές αξίες , και στα έθιμα για το φύλο και της εθνικής ισότητας. Διοργανώνει την βιώσιμη ζωή των κοινοτήτων (ελαχιστοποίηση της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος  μέσω της αυτό-παραγόμενης ανανεώσιμης ενέργειας, vegan τρόφιμα, ανακύκλωση του νερού κλπ.), που εξασφαλίζει την οικολογική εκπαίδευση σε περίεργους ανθρώπους από τα μικρά παιδιά μέχρι τους συνταξιούχους, και ασκεί  μη-βίαιες  μαζικές άμεσες δράσεις με στόχο αυτούς που παράγουν τις μεγαλύτερες εκπομπές  αερίων του θερμοκηπίου. Διατηρώντας πιστοί το πνεύμα του Σηάτλ, όλο αυτό επιτυγχάνεται μέσω συλλογικών αποφάσεων με ομοφωνία. Σε ένα πρόσφατο άρθρο στην εφημερίδα ο Οικολόγος ο δημοσιογράφος αναρωτήθηκε αν οι διαδηλωτές για το κλίμα ήταν αναρχικοί ή η καλύτερη ελπίδα για το οικολογικό κίνημα. Θα έλεγα ότι είναι αναρχικοί για το κλίμα και η καλύτερη ελπίδα για το οικολογικό κίνημα. Οι επιρροές από ομάδες Queer και μαύρων αναρχικών σε  δράσεις για το κλίμα είναι ζωτικής σημασίας για να καταστεί  το κίνημα για το κλίμα τον πιο σημαντικό κληρονόμο του κινήματος ενάντια στην παγκοσμιοποίηση, στο οποίο μπορεί να διατηρηθεί στη ζωή ο φιλελευθερισμός ενάντια στην καταστολή της αστυνομίας, τεχνοκρατική αυστηρότητα και την από ψηλά  λήψη αποφάσεων. Πράγματι, η επιτυχία του κινήματος για το κλίμα στην Ευρώπη εξαρτάται από τα αναρχο-αυτόνομα δίκτυα που ενώνονται στον  αγώνα εναντίον του εταιρικού πράσινου ξεπλύματος και του πολιτισμού του πετρελαίου. Μόνο η άμεση δράση επηρεάζει τελικά την εξουσία. Στη σημερινή δύσκολη θέση μας, η εξουσία στο λαό σημαίνει και ενέργειας(δύναμη) που παράγεται από το λαό.

Ο βασικός αγώνας μεταξύ των αναρχικών για το κλίμα και των πράσινων καπιταλιστών θα καθορίσει κατά πόσον και πώς οι δραστικές μειώσεις των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έχουν επιτευχθεί, και πως ο οικολογικός επανασχεδιασμός των πόλεων και των logistics τους(εφοδιασμός τους μέσω λιμανιών), της ενέργειας και των συστημάτων παραγωγής τροφίμων και τα παρόμοια, έχουν εφαρμοστεί ή όχι. Δεν υπάρχει άλλη κοινωνική σύγκρουση πιο σημαντική για το μέλλον του κόσμου σήμερα. Ενώ η εναντίωση στην  μιλιταριστική πολιτική του Βush  έπρεπε να είναι μετωπική (ήταν είτε εμείς ή αυτός, πόλεμος ή ειρήνη), η σύγκρουση με το πράσινο καπιταλισμό απαιτεί μια πιο έξυπνη στρατηγική, δεδομένου ότι τόσο οι πράσινοι καπιταλιστές και οι αναρχικοί για το κλίμα, αναμφισβήτητα, αγωνίζονται για την συμπάθεια και την υποστήριξη της κοινής γνώμης σε μια κρίση του κλίματος την ύπαρξη της οποίας και τα  δύο μέτωπα αναγνωρίζουν.

Η αντίθεση για τον πράσινο καπιταλισμό του Ομπάμα και του Μπαρόζο  από το κίνημα για το κλίμα, καθώς και από τις άλλες μορφές της άμεσης δράσης για το περιβάλλον που απαρτίζουν το δίκτυο δράσεων για το κλίμα με αφορμή την  σύνοδο κορυφής του κλίματος το COP15 στην Κοπεγχάγη, μπορούν να καταφέρουν να πείσουν την υπόλοιπη κοινωνία να θεωρεί την παγκόσμια θέρμανση ως την κορυφαία πολιτική προτεραιότητα, έναν κόσμο όπου το σύνθημα «λιγότερη η αλλαγή του κλίματος, και μεγαλύτερη κοινωνική αλλαγή»,  είναι η κινητήριος δύναμη τόσο των ριζοσπαστικών και των μεταρρυθμιστικών. Δεν συμβαίνει όμως ακόμα σήμερα. Είναι ακόμα η Exxon, οι μεγάλες επιχειρήσεις, καθώς και μεγάλες τράπεζες που καθορίζουν τις ρύθμισης των ρύπων.

Αν η σύγκρουση για το κλίμα οδηγήσει σε προοδευτικά αποτελέσματα, δηλαδή αν αλλάξει την πολιτική, με την ενεργοποίηση λεγόμενης «κοινωνίας των πολιτών» ενάντια στην οικονομική δύναμη για την αλλαγή του περιβάλλοντος από τα κάτω, τότε ο κόσμος θα μπορούσε να προοδεύσει προς ένα μέλλον που θα αξίζει κανείς να ζει, στο μέτρο που η σύγκρουση για την εργασία έκανε τον κόσμο να αναδύεται από τις στάχτες του φασισμού  προς την κατεύθυνση της κοινωνικής μεταρρύθμισης και της κοινωνικής πρόνοιας, αυτά που αργότερα  παροπλίσθηκαν από την αντεπανάσταση των  Ρήγκαν-Θάτσερ. Εάν όμως ο πράσινος καπιταλισμός είναι πολύ αδύναμος για να αντιμετωπίσει τα πετρελαϊκά λόμπι και με ανεπαρκή τρόπο ενθαρρύνεται από τα οικολογικά κινήματα, τότε  η περιβαλλοντική κατάρρευση και ο οίκο-φασισμός είναι πιθανό να κυριαρχήσουν, όπως συνέβη με τους φτωχούς της Νέας Ορλεάνης μετά τα γεγονότα της «Κατρίνα» . Υποθέτω ότι η παρούσα οικολογική κρίση (στο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο τονίζεται από το δίλημμα που άνοιξε η Μεγάλη Κρ’ιση) μπορεί να οδηγήσει σε ένα ή σε ένα συνδυασμό των μακροπολιτικών σεναρίων που θα  συζητηθούν παρακάτω
.

Η Ερώτηση για το  Κλίμα: Μακροπολιτικά Σενάρια (για τις δεκαετίες  2010- 2020)

- Οίκο-φασισμός

- Cyberpunk  Αναρχία

- Οικοκοινωνική Μεταρρύθμιση

-Πράσινος φιλελευθερισμός

- Πράσινος ιακωβινισμού

Αν η βιόσφαιρα γίνει γρήγορα μη κατοικήσιμη για το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου είδους, ένας παγκόσμιος εμφύλιος πόλεμος για τους πόρους είναι πιθανόν να ακολουθήσει, με περιοχές όπου οι στρατιωτικοί δικτάτορες έχουν απόλυτη εξουσία πάνω στις ζωές και τους θανάτους των επιζώντων, δηλαδή, ένας οίκο-φασισμός. Σε αυτό το εφιαλτικό σενάριο της επιστροφής στην βίαιη φεουδαρχία, βάναυσοι κυρίαρχοι κυβερνούν σε ένα μίζερο παρών και ένα μέλλον σαπίλας.

Σε ένα τέτοιο σκηνικό, ομάδες κυβερνο- αναρχικών μπορούν να επιβιώσουν, παρόμοια με όταν οι ελεύθερες πόλεις κατά τον Μεσαίωνα κατάφεραν να κρατήσουν τα κεκτημένα τους ενάντια στους  φεουδάρχες, τους  επισκόπους και τους μονάρχες. Αυτές θα είναι αυτοδιοικούμενες κοινότητες οργανωμένες για αυτοάμυνα και  παραγωγή τροφίμων, οι οποίες θα  επιβιώνουν και ίσως θα ακμάζουν μέσω της ανακύκλωσης και της πειρατείας των παλαιών μηχανημάτων που θα είναι δυνατή με τη μεταφορά  πειρατικής  γνώσης από γενιά σε γενιά. Θα είναι υπό συνεχή απειλή από  τους οικοφασίστες και τους οικολογικούς πρόσφυγες, θα αναγκαστούν να  επιστρέψουν σε ένα άγριο τρόπο ζωής σε έναν χομπεσιανικό( Hobbesian) κόσμο όπου ο πολιτισμός (δηλαδή το νερό από τη βρύση, τη δημόσια υγεία και την εκπαίδευση, Διαδίκτυο κ.λπ.) έχουν καταρρεύσει. Εκείνοι που δεν θα οργανωθούν είτε θα θηρεύουν ή θα χαθούν, με το  οίκο-hacking να παρέχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα για την επιβίωση. Οι πριμιτιβιστές επευφημούν για την επικείμενη κατάρρευση της ηλεκτρικής ενέργειας-και τον βασισμένο στο πυρίτιο(σιλικόνη) πολιτισμό; Μερικές φορές είναι καλύτερο να μην παίρνει κανείς αυτό που επιθυμεί.

Ας δούμε τώρα το ονειρικό σενάριο. Αν η Antidystopia ανατραπεί και  γίνει ουτοπία. Ένα οικοσοσιαλιστικό μέλλον για τα επτά (σύντομα εννέα) δισεκατομμύρια ανθρώπων που είναι οι άνθρωποι της Γαίας. Μια Πράσινη συμφωνία είναι αυτό που ενδιαφέρει την κοινωνία  και όχι οι εταιρείες.  Ένα κοινωνικό σύμφωνο που επιβάλλει τη δεσμευτική ρύθμιση των εκπομπών σε σταθμούς παραγωγής ενέργειας, στα εργοστάσια και στα οχήματα, τα οποία επιβάλλεται χάρη στο κοινωνικό έλεγχο και την πίεση του ενεργού πληθυσμού, οι οποίοι παρακολουθούν τους μεγάλους παραγωγούς εκπομπών, έχοντας επίγνωση των εδραιωμένων συμφερόντων. Οι υπερανεπτυγμένες  χώρες χρηματοδοτούν την  τεχνολογία που απαιτείται σε υπόαναπτυγμένες χώρες για τον περιορισμό των εκπομπών. Ιογενή πειράματα σε αστικές και αγροτικές κοινότητες οδηγούν σε μια κατανεμημένη παραγωγή ενέργειας, στην οικονομική αμοιβαιότητα και τον κοινωνικό οικολογισμό

Οι πράσινες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν για να αντισταθμίσουν αυτές που χάθηκαν  στον τομέα της βιομηχανίας και των ορυχείων. Περιφερειοποίηση του εμπορίου και  επανεντόπιση    της κατανάλωσης τροφίμων, λαμβάνουν χώρα. Ένας πολυπολικός κόσμος οδηγεί σε διακρατική διακυβέρνηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπου ισχυρά πράσινα κόμματα αναλαμβάνουν το ρόλο των κοινωνικών δημοκρατιών του χτες. Μια κοινωνία όπου καίγονταν  οδοφράγματα και σημειώνονταν συνεχείς συγκρούσεις, για την πρόσβαση στο νερό ή τη γνώση, για παράδειγμα, αλλά των οποίων η διαχείριση και η λύση επιτυγχάνονταν μέσω της μεταρρύθμισης και του συμβιβασμού. Μια κοινωνία όπου η οικονομία αρχίζει να εξαϋλώνεται και να επιβραδύνεται  από τα υλικά αγαθά σε μια επουσιώδη ραθυμία, καθώς η κλιματική αλλαγή ξεδιπλώνεται αργά, αλλά σταθερά.

Η κρίση του κλίματος γίνεται έτσι μια ευκαιρία για υποβάθμιση για να χρησιμοποιήσω  την έκφραση του Homer-Dixon’s,  όταν η κρίση γίνεται μια πράσινη ευκαιρία για να αλλάξει τις δομές της κοινωνίας. Οι  περιβαλλοντικές ομάδες μπορούν  να γίνουν μαζικές οργανώσεις σε έναν τέτοιο κόσμο. Οι  αναρχικοί για το κλίμα δεν θα ήθελαν  να το ακούσουν αυτό, αλλά η δράση τους για το κλίμα και η  αντίθεσή τους στο πράσινο καπιταλισμό είναι πιθανόν να οδηγήσει σε οικοσοσιαλιστική  μεταρρύθμιση και όχι σε επανάσταση, δεδομένου ότι οι  οικονομικές δυνάμεις που βίωσαν την  Μεγάλη κρίση ευνοούν είτε τους μεταρρυθμιστές ή τους φασίστες που δεν έχουν τίποτα είτε στη μέση ή προς τα αριστερά.

Ήταν βέβαια η O’Connor  η πρώτη στοχαστής διατεινόμενη της δυνατότητας του οικοσοσιαλισμού. Ωστόσο, διαφωνώ σε μία βασική πτυχή από αυτή  την σχολή σκέψης, καθώς εγώ δεν πιστεύω στην θεωρία για την αξία της εργασίας του Μαρξ ( Ο Tugan-Baranovsky και ο Sraffa απέδειξαν ότι είναι λάθος), και έτσι δεν νομίζω ότι η οικολογική κρίση θα επηρεάσει αρνητικά τα κέρδη , όπως ακριβώς ήταν λάθος να πιστέψουμε σε  μια τάση προς την προλεταριοποίηση της εργατικής τάξης και ότι η συσσώρευση πάγιου κεφαλαίου θα οδηγήσει σε μείωση των ποσοστών του κέρδους (το ιστορικό ρεκόρ λέει αλλιώς).

Πράγματι, η δυνατότητα του πράσινου καπιταλισμού στηρίζεται στις δυνατότητες μιας ώθησης της παραγωγικότητας που παρέχει η πράσινη τεχνολογία που θα επιτρέπει τόσο στους μισθούς αλλά και στα κέρδη να αυξάνονται, δηλαδή ακριβώς το αντίθετο από αυτό που ισχυρίζεται O’Connor («Με απλά λόγια, η δεύτερη αντίφαση αναφέρει ότι όταν ατομικά κεφάλαια προσπαθούν να υπερασπιστούν ή να αποκαταστήσουν τα κέρδη από την μείωση ή την εξωτερίκευση του κόστους, το ανεπιθύμητο αποτέλεσμα είναι να μειωθεί η «παραγωγικότητα» των συνθηκών της παραγωγής και, συνεπώς, να αυξηθεί το μέσο κόστος.»).

Το πιο πιθανό σενάριο μικρής διάρκειας είναι απλά ο  πράσινος φιλελευθερισμός, δηλαδή η τεχνοκρατία της κυβέρνησης και των διεθνών οργανισμών  να εποπτεύουν τον οικολογικό εκσυγχρονισμό της οικονομίας με την αντιμετώπιση και τον συμβιβασμό των συμφερόντων των εταιρειών και της οργανωμένης επιστήμης. Ο εν λόγω εκσυγχρονισμός προωθείται  ως «πράσινη επανάσταση» σε ένα επιφυλακτικό κοινό. Στην πραγματικότητα, η Μεγάλη κρίση έχει κλονίσει την αυτοπεποίθηση των φιλελεύθερων ελίτ, αλλά δεν τους  έχει καταστρέψει όπως φοβούνταν πριν από μερικούς μήνες. Οι οικονομικές ελίτ υπεύθυνες για την κρίση μέχρι σήμερα έχουν περάσει ατιμώρητες, εξακολουθούν  να μην επηρεάζονται στην πολιτική επιρροή τους, με πολλές επενδυτικές τράπεζες να έχουν επιστρέψει στην προηγούμενη αλαζονεία τους. Ο Νεοφιλελευθερισμός έχει νικηθεί, αλλά όχι οι νεοφιλελεύθεροι, και αυτό είναι ακόμη περισσότερο αληθινό στην Ευρώπη, όπου μονεταρισμός ακόμη κυβερνά και οι παλιές ελίτ της ΕΕ είναι ακόμη σε ισχύ, περισσότερο από ότι στις ΗΠΑ, όπου ο νομισματικός και δημοσιονομικός κεϋνσιανισμός έχουν ψηφιστεί. Οι  ελεύθερες αγορές είναι ξεπερασμένες, και οι κρατικές έχουν επιστρέψει. Αλλά δεν είναι προς το συμφέρον της κοινωνίας, αλλά για τον ίδιο τον καπιταλισμό. Ο  Λόρδος Stern και  ο Οσκαρικός- νομπελίστας  Γκορ ως πωλητές του ανθρώπινο προσώπου του εταιρικού καπιταλισμού.  Η εμπορία εκπομπών άνθρακα και η βιομηχανική καινοτομία προτάσσονται και όχι οι  φόροι ρύπων και η  βιώσιμη ζωή, όπως στον οικοσοσιαλισμό. Θυσίες για τους πολλούς, όχι για τους λίγους. Ο κρατικό παρεμβατισμός μπορεί να είναι ισχυρά άνισος. Ωστόσο, οποιαδήποτε επιστροφή στις αξιοπρεπείς μακροοικονομικές συνθήκες απαιτεί αναδιανομή από τα κέρδη και τα ενοίκια έως τους μισθούς και τα  ημερομίσθια ως condicio sine qua non(συνθήκη που χωρίς αυτή δεν γίνεται), αν η  (μη) υλιστική κατανάλωση πρόκειται να ξαναξεκινήσει και ο πράσινος καπιταλισμός να ξεκινήσει.  Από την άλλη πλευρά, αν και  το κεφάλαιο  έχει στόχο να διευρύνει διαρκώς το ίδιο, η διεύρυνση αυτή γίνεται με  χρηματικούς όρους, δεν είναι σε υλικό επίπεδο, όπως λανθασμένα θεωρείται από τους μαρξιστές.

Μια άλλη πιθανότητα, σε μεγάλο βαθμό υποθετική, αλλά πιθανή, είναι ο Πράσινος ιακωβινισμός, ή ενδεχομένως  οικολενισμός, αν προτιμάτε. Για να το εξηγήσω, σκεφτείτε έναν  στρατό για την απελευθέρωση της γης που εμπνέεται από μια ριζοσπαστική πράσινη ιδεολογία που  κηρύσσεται  από αφιερωμένα στελέχη που καταφέρνουν να κατακτήσουν ολόκληρο τον κόσμο, και προχωρούν στην σύσταση μιας αδιάλλακτης κυβέρνησης αφιερωμένη στην αυστηρή ρύθμιση της οικονομίας και της κοινωνίας για την αναχαίτιση της κλιματικής αλλαγής και την απόψυξη της τούνδρας και  των παγετώνων. Ένας επαναστατικός στρατός που επιτρέπει σε ένα επαναστατικό κόμμα να καταλάβει την εξουσία με μια αποστολή: να μειωθεί η συγκέντρωση του CO2 στην ατμόσφαιρα σε 350ppm (το  πλέον γνωστό επίπεδο συναίνεσης με το οποίο οι παγκόσμιες θερμοκρασίες δεν θα αυξηθούν σε σχέση με τα προβιομηχανικούς μέσους όρους).

Όλοι θα έχουμε το δικαίωμα εκπομπής όχι  περισσότερο από 3 τόνους  διοξειδίου του άνθρακα, με τη μορφή μερίδας –κουπονιού που θα δαπανούνται σε δραστηριότητες που αυξάνουν την παγκόσμια θερμοκρασία. Η  Ιδιωτική κατοχή  κινητήρων εσωτερικής καύσης θα είναι παράνομη. Διστακτικοί ιδιοκτήτες SUV θα κρεμαστούν για  να δείξουν στον κόσμο ότι η επαναστατική κυβέρνηση παίρνει σοβαρά τον ρόλο της. Οι πτήσεις με αεροπλάνα για τους πολίτες θα διαλυθούν. Τα  ανθρακωρυχεία θα είναι κλειστά, σε ελεγχόμενες ποσότητες η διανομή  φυσικού αερίου, το πετρέλαιο θα χρησιμοποιείται κυρίως για τα φαρμακευτικά προϊόντα και τα πετροχημικά. Η πυρηνική ενέργεια θα αξιοποιηθεί μέχρι τα κοιτάσματα ουρανίου να φτάσουν στο σημείο κορυφής του Χάμπερτ,(όπου και θα αρχισουν να εξαντλούνται). Οποιαδήποτε μορφή  παράνομης καύσης θα αποθαρρυνθεί ενεργά. Το κάπνισμα θα πρέπει να φορολογείται σε μεγάλο βαθμό, αν όχι να απαγορεύεται. Υποχρεωτικά μαθήματα οικολογίας και επιστήμης από τη νεαρή ηλικία θα επιβάλουν ορθά συστήματα  διατροφής,  κινητικότητας, και κατανάλωση ενέργειας. Εθελοντική εργασία  στα δημόσια πάρκα και κήποι νίκης θα απαιτούνται από κάθε ενήλικα πολίτη.

Παραστρατιωτικά σώματα θα διατεθούν για έργα αναδάσωσης, και σχηματισμοί παρόμοιοι με  πρόσκοπους πράσινων βίο-πρωτοπόρων θα συσταθούν από την Οικολογική  επιτροπή για την παγκόσμια ασφάλεια, επιβλέποντας το πρασίνισμα του κόσμου με δικτατορική εξουσία περιορισμένη μόνο από το φόβο να  προκληθεί- μια εξέγερση με μια πάρα πολύ σκληρή ρύθμιση. Τι να σκεφτεί κανείς για αυτό το σενάριο; Απαγχονισμούς των εθισμένων οδηγών είναι δύσκολο να δούμε, χωρίς να καταφύγουν σε αυταρχικά μέτρα, πώς να πείσουν τους παραγωγούς και τους καταναλωτές να αλλάξουν συνήθειες και  επενδύσεις με την αναγκαία ταχύτητα για την αποφυγή των καταστροφών, με αποτέλεσμα τη μείωση των εκπομπών κατά 20-30% μέσα σε μια δεκαετία, και με 80% εντός σαράντα χρόνια. Φαίνεται ότι μόνο ένας πεφωτισμένος δικτάτορας, ή μία πλανητική επιτροπή σωτηρίας που θα διαθέτει πλήρεις εξουσίες, μπορεί να διαχειριστεί την επίτευξη αυτού του κατορθώματος και να κερδίσει την αντίσταση που αναπόφευκτα θα προκύψει από ειδικά συμφέροντα, αλλά και από ανθρώπους που δεν επιθυμούν να κυβερνούνται, ακόμη και αν είναι δήθεν στο όνομα του σωστού. (Σκεφτείτε το θόρυβο που προκαλείται από τις μετριοπαθείς προτάσεις του Ομπάμα για τη μεταρρύθμιση της υγειονομικής περίθαλψης.)

Εγώ στοιχηματίζω ότι θα επικρατήσει το οικοσοσιαλιστικό σενάριο, επειδή το κίνημα για το κλίμα και  οι διαμαρτυρίες εξαπλώνονται τόσο γρήγορα όσο οι πυρκαγιές των δασών και γιατί η Οικολογική Ευρώπη του Cohn-Bendit και του Bove πήγε πολύ καλά στην Γαλλία στις εκλογές της ΕΕ, ώστε οι Πράσινοι θα μπορούσαν να είναι στα πρόθυρα να γίνουν η νέα σοσιαλιστική δημοκρατία της Ευρώπης. Αλλά αν ήμουν μεσίτης θα έλεγα: 30% οικοφιλελεύθεροι, 25% οικοφασίστες , 20% οικοσοσιαλιστές, 10% οικολενιστές, 5% οικοαναρχικοί. Αλληγορία, είναι πιθανό ότι οι συνδυασμοί αυτών των σεναρίων θα προκύψουν ταυτόχρονα σε διαφορετικές ηπείρους, οι οποίες θα επηρεαστούν διαφορετικά  από την κλιματική αλλαγή: μόνο οι οικογιακοβίνοι  πρέπει να εκμεταλλευτούν όλο τον κόσμο για το σχέδιο τους για την σωτηρία του πλανήτη τους. Ωστόσο, είναι πιθανό ότι στο μέλλον θα υπάρχει είτε μία οικοφιλελεύθερη / οικοσοσιαλιστική διαλεκτική (η σύγκρουση μεταξύ των πράσινων καπιταλιστών και των αναρχικών  για το κλίμα) ή οικοφασιστική / οικοαναρχική διαλεκτική (περιβαντολογικοί δεσποτικοί ενάντια στους κυβερνοπανκς), ανάλογα με τη σοβαρότητα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και των επιπτώσεών της στους ανθρώπινους οικισμούς.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Murray Bookchin, The Ecology of Freedom: the emergence and dissolution of hierarchy, AK Press, 2005
Mirko Bozzato, Alex Foti, «La Geografia dell’Antidistopia: mappare l’ecologismo contemporaneo», Lo Squaderno, n.7, 2007.
William Calvin, Global Fever: How to Treat Climate Change, University of Chicago Press, 2008.
Neil Carter, The politics of the environment: ideas, activism, policy, Cambridge University Press, 2007
Herman E. Daly, Beyond Growth: The Economics of Sustainable Development, Beacon Press, 1996
Andrew Dobson, Green Political Thought, Routledge, 2004
John Dryzek, The Politics of the Earth: environmental discourses, Oxford University Press, 2005
Alex Foti, «Critical Dynamics of Advanced Capitalism from the Second to the Third Industrial Revolution», Left Curve 31, March, 2007
Alex Foti, Anarchy in the EU: Movimenti pink, black, green in Europa e Grande Recessione, Agenzia X, 2009.
David Goodstein, Out of Gas: The End of the Age of Oil, Norton, 2004
James Hansen, List of Publications, http://www.columbia.edu/~jeh1, July 2009
Michael Hardt and Antonio Negri, Multitude: War and Democracy in the Age of Empire, The Penguin Press, 2004
Paul Hawken, Amory B. Lovins, L.H. Lovins, Natural Capitalism: The Next Industrial Revolution, Earthscan, 2005
Thomas F. Homer-Dixon, The Upside of Down: catastrophe, creativity and the renewal of civilization, Knopf Canada, 2006
John Jordan, We Are Everywhere: The Irresistible Rise of Global Anti-Capitalism, Verso, 2003
Paul Kingsnorth, George Monbiot, «Is there any point in fighting to stave off industrial apocalypse?», http://www.guardian.co.uk/commentisfree/cif-green/2009/aug/17/environmen…, The Guardian online, August 17, 2009.
Naomi Klein, The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism, Metropolitan, 2008
Tom Levitt, «Climate Camp: anarchist or saviour of the environmental movement?», The Ecologist online, http://www.theecologist.org/News/news_analysis/296747/climate_camp_anarc…, August 6, 2009
James Lovelock, The Revenge of Gaia: Earth’s Climate Crisis and the Fate of Humanity, Basic Books, 2006.
Juan Martinez-Alier, The Environmentalism of the Poor: A Study of Ecological Conflicts and Valuation, Edward Elgar, 2002
D.H. Meadows, Dennis L. Meadows, The Limits to Growth: The 30-year Update, Earthscan, 2004
George Monbiot, Heat: How to Stop the Planet from Burning, Allen Lane, 2006
Tadzio Mueller, Alexis Passadakis, «20 Theses against Green Capitalism», http://slash.autonomedia.org/node/11656, December 2008
Arne Naess, David Rothenberg, Ecology, Community and Lifestyle: Outline of an Ecosophy, Cambridge University Press, 1993
James O’Connor, Natural Causes: Essays in Ecological Marxism, Guilford Press, 1997
Peter Singer, One World: The Ethics of Globalization, Yale University Press, 2002
Rebecca Solnit, Hope in the Dark: Untold Histories, Wild Possibilities, Nation Books, 2005
Seth Tobocman, Disaster and Resistance, AK Press, 2008
Derek Wall, Babylon and Beyond: The Economics of Anti-Capitalist, Anti-Globalist and Radical Green Movements, Pluto Books, 2005
John Zerzan, Running on Emptiness: The Pathology of Civilization, Feral House, 2008

]]> http://ecology-salonika.org/2010/02/10/ideologies-and-scenarios-for-the-ecological-issue-in-the-great-depression/feed/ 0 http://ecology-salonika.org/2010/02/07/the-ecological-crisis-and-collaboration/ http://ecology-salonika.org/2010/02/07/the-ecological-crisis-and-collaboration/#comments Sun, 07 Feb 2010 19:54:35 +0000 odysseas http://ecology-salonika.org/2010/?p=543 του Στάθη Λουκά από την ΑΥΓΗ της 6ης/2/2010

Yπάρχει μιά διάχυτη εκτίμηση σε συνιστώσες του ΣΥΡΙΖΑ: ότι η επιτυχία των Οικολόγων-Πράσινων στις ευρωεκλογές, καθώς και η μερική επιτυχία στις εθνικές εκλογές, οφείλεται στο ότι «η αστική πολιτική» συνέβαλε στην «προβολή και στην πριμοδότηση των Πράσινων ως ενός εν δυνάμει κυβερνητικού εταίρου…». Αυτή η εκτίμηση τροφοδοτεί και ενισχύει την αντίσταση διαφόρων συνιστωσών του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι στις διαδικασίες συγκρίσεων και συγκλίσεων, σε διάφορα θέματα, μεταξύ ΣΥΝ και Οικολόγων-Πρασίνων.

Παρ’ όλο που η οικολογική αντίθεση ήρθε συνολικά στην επιφάνεια εδώ και σαράντα σχεδόν χρόνια, και την τελευταία δεκαπενταετία προστέθηκε και ο οικολογικός προσδιορισμός στις πινακίδες και τους τίτλους των κομμάτων, η πολιτική και θεωρητική ωρίμανση της συνολικής αριστεράς παραμένει προσκολλημένη στις προσεγγίσεις του δεκάτου ενάτου και του μέσου εικοστού αιώνα.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι, μέχρι το 2007, είχε υποτιμηθεί (πράγμα που ξεπερνιέται με την παρέμβαση του Μ. Παπαγιαννάκη) από τον ΣΥΝ/ ΣΥΡΙΖΑ η σημασία του Πρωτοκόλλου του Κιότο. Σημασία που σχετίζεται όχι μόνο με την ποιότητα της ανάπτυξης και την απασχόληση, αλλά και με ό,τι αφορά στην οργάνωση της πολιτικής, στον χώρο, στην προσέγγιση των προβλημάτων και στην προβολή τους, στα «κομβικά σημεία» στα οποία παίρνονται οι πραγματικές αποφάσεις – τυπικές και ουσίας.

«…Σημερα ζούμε σε σύνθετες κοινωνίες, στις οποίες η πολιτική έχει μια ισχυρά σύνθετη διάρθρωση. Οι χώροι της πολιτικής είναι διάσπαρτοι στον χώρο, στην κοινωνία και στον κόσμο» (Π. Ινγκράο), και το Πρωτόκολλο του Κιότο αποτελούσε και αποτελεί ένα κλειδί επικοινωνίας και παρέμβασης στη διαφορετικότητα αυτών των κομβικών χώρων.

Η ωρίμανση των προβλημάτων και η αποτυχία -πέρα από τα αναμενόμενα όρια- της Συνάντησης της Κοπεγχάγης απαιτούν από την αριστερά, και κυρίως από τη ριζοσπαστική-ανανεωτική, δύο βασικές επιλογές στην κατεύθυνση των αλλαγών, πέραν από τις προσθετικές πινακίδες και, πολλές φορές, τις μαξιμαλιστικές κορώνες.

Η πρώτη αλλαγή που είναι αναγκαία έχει να κάνει με τον προσδιορισμό ενός νέου περιγράμματος των ιδεωδών της αριστεράς (που πηγάζουν από την πραγματικότητα), ενώ η δεύτερη αλλαγή αφορά σε μια διαφορετική αντίληψη της πολιτικής, καθώς και της πρακτικής της.

Η ροή της εθνικής και διεθνούς πραγματικότητας δείχνει ότι έφτασε η στιγμή που ο ΣΥΝ πρέπει να δηλώσει καθαρά και ξάστερα ότι οι αξίες από τις οποίες ξεκινούν οι γενικές του προγραμματικές προτάσεις δεν προκύπτουν μόνο από την ανάλυση των σχέσεων -κοινωνικών, οικονομικών, ιδεολογικών και φύλου- μεταξύ ανδρών και γυναικών, που ιστορικά έγιναν ή ακόμα γίνονται από το κομμουνιστικό, σοσιαλιστικό και δημοκρατικό κίνημα.

Συμπληρώνονται και εξιδανικεύονται, αντίθετα, από την οικολογική ανάγνωση και θεώρηση της σχέσεως μεταξύ ανθρωπίνου γένους και φύσης, μεταξύ κονωνικο-οικονομικού σχηματισμού και περιβάλλοντος, δηλαδή με την οικολογική αντίθεση.

Η οικολογική αντίθεση γεννιέται από το γεγονός ότι η φύση θεωρείται σαν μέσον για την πραγμάτωση του «επί μέρους σκοπού», που είναι ο μηχανισμός της καπιταλιστικής ανάπτυξης, ή του στόχου της απεριόριστης «βιομηχανιστικής» αντίληψης του «υπαρκτού σοσιαλισμού» – και των υπαρκτών κομμουνιστικών ελληνικών βουλγάτων ακόμη και σήμερα.

Ο Μαρξ, που ανέλυσε τις κονωνικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων στην καπιταλιστική κοινωνία, μας άφησε τη ρήση «η εργασία είναι ο πατέρας του υλικού πλούτου και η γη είναι η μητέρα του». Μια ρήση που μας υπογραμμίζει σαν παρακαταθήκη συνειδητοποίησης τον μοναδικό ρόλο της φύσης και της δραστηριότητας μετασχηματισμού του ανθρώπινου γένους, ενώ, από την άλλη μεριά, δεν μας δείχνει τα όρια αυτής της παρέμβασης στη φύση: δεν μπορούσε ο ίδιος να τα προβλέψει.

Πέφτει λοιπόν σε μας αυτό το καθήκον να τα προσδιορίσουμε, λαβαίνοντας υπ’όψη ότι αυτή η οικολογική αντίθεση ενυπάρχει και στους δύο κοινωνικοοικονομικούς σχηματισμούς, που αναμετρήθηκαν τον περασμένον αιώνα.

Επιστημονικά, οι αρχές της θερμοδυναμικής τείνουν στην κατεύθυνση προσδιορισμού ορίων. Για πρώτη όμως φορά μια συνολική προσπάθεια προσδιορισμού γίνεται το 1972, με τη δημοσίευση «Των ορίων της ανάπτυξης» από τη «Λέσχη (επιστημόνων) της Ρώμης», για να φθάσουμε στις σημερινές -μέσα από μια σειρά Διεθνών Διασκέψεων- πιο εμπεριστατωμένες, και επιβεβαιούμενες από την εξέλιξη της πραγματικότητας, επιστημονικές προσεγγίσεις.

Για την αριστερά κομμουνιστικής προέλευσης, η οικολογική αντίθεση έρχεται στην επιφάνεια με τις παρεμβάσεις του Ε. Μπερλινγκουέρ το 1977 και 1979, με την πολιτική πρόταση της «austerità» και τις επακόλουθες αναζητήσεις και συγκρίσεις με το υπό διαμόρφωση οικολογικό κίνημα.

Για τον προσδιορισμό και τον εμπλουτισμό της πολιτισμικής και κοινωνικής ταυτότητας της αριστεράς δεν φθάνει πια να προχωρήσουμε με την προσθήκη ταμπελών, με ενσωματώσεις, με παραθέσεις αξιών πλάι σε γενικούς προσδιορισμούς («ριζοσπαστική αριστερά» και λενινιστικά κακέκτυπα) και την ενεργειακή πολιτική που διαμορφώνεται απο «οικονομική επιτροπή» κ.λπ.

Η συνάντηση της πολιτικής κουλτούρας της αριστεράς -κομμουνιστικής και σοσιαλιστικής προέλευσης- με άλλες κουλτούρες που ωρίμασαν κατά το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα έπρεπε και μπορούσε να γίνει με την πολιτισμική και κοινωνική ανανέωση της αριστεράς.

Οι αξίες της οικολογίας, όπως και εκείνες της σεξικής διαφορετικότητας (που δυστυχώς δεν ευδοκιμούν στον ΣΥΝ), είναι «εξωτερικές» σε σχέση με την πολιτισμική παράδοση της ελληνικής αριστεράς, με τη βασανιστική εξαίρεση περιορισμένων ευρωκομμουνιστικών τάσεων. Επομένως πρέπει να είμαστε περισσότερο «αυτοκριτικοί» και να μην δείχνουμε ότι διδάσκουμε τους άλλους από την «καθηγητική έδρα», που δεν την είχαμε ούτε την έχουμε. Όμως δεν μπορεί να υπάρξει μια αριστερά του εικοστού πρώτου αιώνα χωρίς την πλήρη ανάληψη και «εσωτερικοποίησή» τους δια μέσου μιας αυτόνομης πολιτισμικής διαδικασίας, που θα διαπερνά και θα διαποτίζει την κοινωνικήν της θεώρηση και θα διαπερνάται απ’ αυτήν.

Κατά συνέπεια, η οικολογική θεώρηση της πολιτικής δεν είναι κήρυγμα για μια κοινωνία που είναι μακριά στον χρονικό ορίζοντα και που πρέπει να οικοδομηθεί μετά τη λύση «της αντίθεσης κεφαλαίου-εργασίας». Αντίθετα, εκφράζει ανάγκες και απαιτήσεις τού, σήμερα, που είναι συγκεκριμένες, που πρέπει να γίνουν αντιληπτές στην ουσία τους, κι όχι συντεχνιακά κι επί μέρους. Απαιτεί, δηλαδή, μια αριστερή μεταρρυθμιστική πρωτοβουλία, συγκρίσεις και συγκλίσεις.